بهره برداری نامناسب و غیراصولی از اراضی و مخاطرات زیست محیطی آن "مطالعه موردی دشت زنجان"

پرویز عبدی

عضوهیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان

چکیده

منابع آب و خاک بستر اکو سیستم ها و تولید مواد غذائی مورد نیاز جامعه انسانی و سایر جانداران هستند. بنابراین هر گونه بهره برداری غیر اصولی و آلودگی این دو منبع اثر خود را در کاهش تولید اراضی، کیفیت منابع آب، بر هم خـوردن تعـادل طبیعی و نابودی منابع زیست محیطی می گذارد. منطقه مورد مطالعه در شمال غربی ایران در استان زنجان و حوزه آبخیززنجانرود قرار گرفته و بنام دشت زنجان معروف است که بصورت نوار نسبتا" باریکی بطول تقریبی 80 و عرض حدود 9 کیلومتربا مساحت 710 کیلومترمربع میباشد. با توجه به هدف مطالعه ابتدا اقدام به جمع آوری ومطالعه منابع علمی و کاربردی موجود در این زمینه گردید. در مرحله بعد با پیمایش صحرایی در منطقه اقدام به تصحیح و بازبینی داده ها جمع آوری شده و مطابقت آن با طبیعت و واقعیت شد. سپس با جمع بندی داده ها و اطلاعات بدست آمده نقشه کاری دشت زنجان تهیه گردید. در نهایت با انجام تجزیه و تحلیهای مورد نیاز که با استفاده از برنامه های رایانه ای از جمله "GIS "و امثالهم شده، نتایج تحقیق استخراج شدند. نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان می دهد که بررسی کاربری اراضی دشت زنجان از نظر مسایل زمین شناختی، توسعه شهری، مسایل صنایع و مشکلات زیست محیطی و بهره برداری از منابع آب و مسایل کشاورزی دارای اهمیت بوده و جهت طراحی و اجرای پروژه ها و طرحهای اجرایی باید شناخت کافی و مناسب از اراضی موجود در دست باشد. همچنین عدم رعایت اصول مربوط به کاربری مناسب از اراضی باتوجه به قابلیت و استعداد آنها باعث مخاطراتی چون تخریب و از بین رفتن منابع آب و خاک آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی، از بین رفتن اکوسیستم طبیعی و در نهایت برهم خوردن تعادل طبیعی و نابودی منابع زیست محیطی می شود.

واژگان کلیدی: بهره برداری اراضی، زمین شناسی مهندسی، مخاطرات زیست محیطی، منابع آب و خاک، دشت زنجان

مقدمه

منابع آب و خاک بستر اکو سیستم ها و تولید مواد غذائی مورد نیاز جامعه انسانی و سایر جانداران هستند. بنابراین هر نـوع بهره برداری غیر اصولی و آلوده شدن این دو منبع در کاهش تولید اراضی، کیفیت منابع آب، بر هم خوردن تعادل طبیعـی و نابودی منابع زیست محیطی موثر خواهد بود. نحوه استفاده از اراضی و کاربردی مناسب برحسب اسـتعداد و قابلیـت آن از مهمترین موارد در مدیریت زیست محیطی و منابع طبیعی است، عدم توجه به این موضوع باعث شده است که انسان بـرای کسب هر چه بیشتر منافع اقتصادی به روشهای مختلف و بدون توجه به مخاطرات زیسـت محیطـی و تخریـب وفرسـایش منابع طبیعی به بهره برداری نامناسب و غیر اصولی از منابع آب و خاک اقدام نماید [1 .[

            دیهی است که مجموعه تمام این مشکلات نه فقط بدلیل عدم مدیریت صحیح و بهره برداری نامناسب از منابع آب و خاک می باشد، بلکه مشکل اصلی در این مورد، بی توجهی و نگاه روزانه و یا کوتاه مدت و سطحی به مسئله بنام حفظ و بهره برداری مناسب از منابع آب و خاک و تعیین و تعریف اهداف صرفا اقتصادی و سود جویان از محیط زیست و منابع طبیعی است. انسان پس از سالها تجربه پی برد که برای جلوگیری از فقر و تخریب منابع زیست محیطی باید بهمراه طبیعت حرکت و از سرزمین به اندازه توان یا پتانسیل تولیدی آن بهره برداری نماید.وی همچنین دریافت که نوع استفاده از سرزمین را بر اساس توان کاربردی سرزمین و نیازهای اقتصادی _ اجتماعی خود بنا نهد.چنین تفکری، مقدمه ای برای رواج آمایش سرزمین یا برنامه ریزی منطقه ای استفاده از اراضی کردید [2.[در ایران نیز آمار نشان می دهد که 30 درصد مساحت کشور که حدود 50 میلیون هکتار است بعنوان اراضی تخریب شده شناسائی شده اند [3 [و این امر نتیجه افزایش سریع جمعیت، مشکلات ناشی از کیفیت آب و خاک و عدم توجه به مسائل زیست محیطی و عدم حفاظت از منابع طبیعی است که منجر به بروز نگرانیهای شدیدی در حفظ منابع برای نسلهای آینده شده است [4 .[

هدف از این مطالعه و تحقیق بررسی وضعیت کاربری اراضی در دشت زنجان با توجه به استعداد و توان آنهـا و مخـاطرات زیست محیطی بوجود آمده در اثر عدم رعایت کاربری مناسب از اراضی میباشد. تا بدینوسـیله بتـوان یـک الگـو و نگـرش مناسبی برای استفاده و کاربری اراضی ضمن رعایت مسایل زیست محیطی ارائه نمود.

مشخصات منطقه مورد مطالعه

دشت زنجان در شمال غربی ایران و در محدودةَ20و36? تاَ55و36? عرض شمالی وَ10و48? تاَ55و48? طول شرقی واقع شده است. دشت زنجان در حوزه آبخیز زنجانرود که بخشی از حوزه آبریز بزرگ رودخانه قزل اوزن می باشد، قرار دارد.

مهمترین رودخانه در حال جریان در این دشت زنجانرود میباشد. منطقه مورد مطالعه قسمتی از این دشت با مساحتی بالغ بر 710 کیلومترمربع است "شکل1 ."اقلیم منطقه از نوع نیمه خشک بوده و مقدار بارندگی متوسط سالانه منطقه 342 میلیمتر میباشد. از نظر زمین شناسی دشت مورد مطالعه بر روی رسوبات کواترنری واقع شده و توسط رشته کوه های سلطانیه و طارم احاطه گردیده است. توالی چینهای در این منطقه به توالی چینهای در البرز "نواحی مجاور" شباهت دارد. قسمتی از این تشکیلات که در روی مجموعه پی قرار دارد شامل حدود 5000 متر رسوبات پرکامبرین فوقانی و دورانهای اول و دوم میباشد که روی آنها در حدود 5000 متر دیگر از طبقات رسوبی وسنگهای آتشفشانی دوران سوم وجود دارد .[5] "2 شکل"

مواد و روشها

ا توجه به هدف مورد مطالعه ابتدا اقدام به جمع آوری ومطالعـه منـابع علمـی و کـاربردی موجـود در ایـن زمینـه گردیـد. اطلاعاتی مانند نقشه های مختلف و مورد نیاز از منطقه همانند زمین شناسی، توپوگرافی، کاربری اراضی، نتایج و اطلاعـات، مطالعات قبلی انجام شده مورد بررسی قرارگرفتند. در مرحله بعد با پیمایش صحرایی در منطقه اقدام به تصـحیح و بـازبینی داده ها جمع آوری شده و مطابقت آن با طبیعت و واقعیت شد. سپس با استفاده از نقشه زمین شناسی، نقشه های توپوگرافی، عکسهای هوایی، تصاویر ماهوارهای"لندست و کاسموس 1990 "و مطالعات انجام شده قبلی در منطقـه، قابلیـت و اسـتعداد اراضی و همچنین کاربری فعلی آنها مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه با استفاده از داده های جمع آوری و ساماندهی شـده اقدام به تشکیل یک بانک اطلاعاتی که در آن تا حد ممکن اطلاعات مربوط به وضعیت منابع آب، خـاک، پوشـش گیـاهی، کاربری اراضی، وضعیت قرارگیری صنایع و شهرکهای صنعتی و سوابق فعالیتهای زلزله شناسی و سـایر مـوارد ارایـه شـده، گردید. در نهایت با انجام تجزیه و تحلیهای مورد نیاز که با استفاده از برنامه های رایانه ای از جمله "GIS "و امثالهم، نتایج تحقیق بصورتیکه در ادامه آورد می شود، استخراج شدند.

بحث و بررسی

دشت زنجان با توجه به داشتن منابع آب سطحی و زیرزمینی غنی و اراضی حاصلخیز زراعی از نظر کشاورزی و تامین آب مصرفی برای شرب، کشاورزی و صنعت دارای اهمیت فراوانی است. دشت زنجان در حوزه آبخیز زنجانرود که شهر زنجان و حدود 174 روستا در آن واقع شده و اراضی موجود در آن با اهداف مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. در این بین با توجه به افزایش جمعیت منطقه و نیاز به تامین مایحتاج زندگی بهره برداری از این اراضی بشدت افزایش یافته و بصورت نامناسب و غیر متجانس با قابلیت و استعداد اراضی مورد بهره برداری قرار گرفته است. این کاربری نامناسب باعث تخریب منابع آب و خاک منطقه و ایجاد مخاطرات زیست محیطی در منطقه شده که در زیر به تفکیک مورد بررسی قرار می گیرد.

ساخت پروژه های عمرانی

اصولا از اولویتهای لازم برای زندگی شهری احداث و ایجاد پروژه های عمرانی بزرگ از قبیل بزرگراه ها و اتوبانها، منـاطق مسکونی، فضاهای آموزشی، امکانات رفاهی و تفریحی و غیره می باشد. در رابطه با اجـرای پـروژه هـای عمرانـی از قبیـل آزادراه های زنجان - قزوین و زنجان - تبریز و همچنین انجام پـروژه هـای تغذیـه مصـنوعی و بعضـاً سـاخت پـروژه هـای ساختمانی بزرگ متاسفانه به نوع اراضی و کاربری آن توجه نشده بطوریکه اراضی با حاصلخیری زراعی بـالا و مناسـب بـه این امر اختصاص یافته که این امر ضمن ازبین بردن و کاهش اراضی قابل کشت باعث تخریب سرمایه گرانقدر خاک شـده است. اگر در نظر داشته باشیم که برای بوجود آمدن یک سانتی متر خاک در حدود 300 سال مورد نیاز اسـت و آنهـم بایـد شرایط بسیاری فراهم شود تا آن بوجود آید. در می یابیم که چه سرمایه ای را از دست می دهیم و محـیط زیسـت خـود را تخریب می نمائیم

توسعه شهری و مشکلات آن

از نظر موقعیت قرارگیری، شهرهای بزرگ و مهم استان مانند شهرهای زنجان، ابهر، خرمدره، خدابنده، ماهنشان و سایر شهرها و روستاها اکثراً بر روی اراضی کشاورزی قرارگرفتهاند. بر اساس مطالعات انجام شده مناطق شهری زنجان که در دشت مورد مطالعه قرار گرفته، از تاریخ 1334تا 1373 از 429 هکتار به 2540 هکتار افزایش یافته یعنی چیزی در حدود 493 درصد رشد داشته و همین مطالعات نشان میدهد که بیشترین رشد مربوط به حد فاصل سالهای 1368 تا 1373 میباشد [6 .[این روند رشد همچنان ادامه داشته بطوریکه حتی برنامه توسعه شهری 25 ساله آن نیز در این محدوده و بر روی نهشته ها کواترنری دشت زنجان میباشند. یک بررسی کلی بر روی شهرکهای ایجاد شده در اطراف شهر زنجان نشان میدهد که عدم وجود اطلاعات دقیق از تشکیلات زمین شناسی و بی توجهی مسئولین امر به انجام این مطالعات قبل از تعیین محل شهرکها و عدم تعیین ضوابط و قوانین ساخت و سازها باعث بروز مشکلاتی در شهرکها شده است. این امر علاوهبر اینکه باعث بالا رفتن هزینه های ساخت و ساز و تحمیل مشکلاتی بر شهرک نشینان گردیده، در مواردی خسارات جبران ناپذیری ببار آورده است. به هر حال با توجه به رشد روز افزون جمعیت و نیازهای مسکونی آنها ضرورت انجام مطالعات و تحقیقات در مورد مکانیابی مناسب برای احداث شهرکهای مسکونی در دشت زنجان از این نظر حائز اهمیت بوده و حتی از نظر زمانی نیز بسیار دیر است.

صنایع و مشکلات زیست محیطی

از نظر احداث شهرکهای صنعتی و صنایع مختلف در هرمنطقـه انجـام حـداقل مطالعـات مکـان یـابی مناسـب و مسـایل و مشکلات زیست محیط احتمالی ناشی از آن در منطقه احداثی، لازم و ضروری است. از اینرو در مورد دشت زنجان نیز این دو موضوع مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

مکان یابی مناسب

با توجه به هزینه های بالایی که جهت احداث صنایع مختلف مورد نیاز است . لذا باید قبل از طراحی و ساخت این پروژه هـا مکـان یابی مناسب برای احداث آنها صورت بگیرد . علاوه بر این موضوع بحثی که امروزه د ر جوامع پیشرفته مطرح اسـت، بحـث آمـایش سرزمین و استفاده بهینه از اراضی می باشد . بطوریکه باید تلاش شود از اراضی مختلف با توجه به اسـتعداد و پتانسـیل آنهـا بهـره برداری شود. بخصوص در مورد اراضی حاصلخیز و مناسب کشاورزی باید نهایت دقت و وسواس را بخرج داده و تلاش شود که از آنها برای احداث شهرکهای مسکونی و صنعتی استفاده نشود، چرا که این اراضی منابع ارزشمند ملی وتولیدی مـی باشـند . براسـاس شکل"3 "تمرکز احداث صنایع مختلف در دشت زنجان و اطراف رودخانه زنجانرود است [7 ،[این در حالی است که بدلیل وجـود اراضی حاصلخیز در این دشت و منابع آب مناسب، این منطقه یکی از قطبهای کشاورزی بسیار مهم می باشد. ولـی متاسـفانه بـدون توجه به این موضوع اقدام به اینکار شده در حالیکه در همین حوزه آبخیز زنجانرود در پایاب حوزه اراضی بـا تشـکیلات مـارنی و نامناسب برای کشاورزی وجود دارد که می توانست برای این منظو ر مورد استفاده قرارگیرد. همچنین عدم انجام مطالعه لازم و بسـتر سازی مناسب باعث تغییر محل شهرکهای صنعتی در محدوده این دشت شده و همین عامل هزینه های بسیار سنگینی به همراه داشته است.

اثرات و مشکلات زیست محیطی

براساس اصول و قوانین موجود قبل از اجرای هرگونه پروژه صنعتی اثرات منفی و مثبت اجرای آن باید مورد بررسی قرار گیرد تا بتوان نسبت به تخفیف اثرات سوء و تقویت نقاط مثبت اقدام لازم را نمود. آلاینده هایی که در هر فرآیند صنعتی تولید می شود به اشکال جامد، نیمه جامد، مایع، و گاز هستند. این اثرات در بخشهای مختلف محیط پیرامون، مانند کیفیت هوا، اثر بر منابع آب، خاک، گیاهان و جامعه انسانی قابل بررسی است. در دشت زنجان، همانطور که شکل "3 "نشان میدهد تمرکز عمده صنایع و شهرکهای صنعتی در محدوده این دشت است. از طرف دیگر براساس مطالعات و تحقیقات صورت گرفته[9و5 ،[رسوبات دشت زنجان از نظر اندازه ذرات بطور متوسط در حد ماسه متوسط با سرعت نفوذ متوسط h/3cm می باشد وسفره آب زیرزمینی از نوع آزاد به مساحت 550 کیلومترمربع با متوسط عمق سطح آب زیرزمینی در آن 30 متر است. بطور متوسط سالانه 241 میلیون مترمکعب آب از آن استحصال می شود"جدول1 ] "8 . [لذا بدلیل نفوذپذیری نسبتا مناسب رسوبات دشت، اگر مراقبت و شرایط مناسب در تخلیه و تدفین پسابها و زباله های صنعتی صورت نگیرد در کمتر از یک ماه این آلودگی ها به سفره آب زیرزمینی منتقل شده و باعث آلودگی این آبها شده و بهداشت و سلامتی اجتماع را به خطر می اندازد. این موضوع اهمیت و حفاظت و نگهداری از منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از ورود پسابهای صنعتی و آلاینده های سمی به آن را نشان می دهد. از اینرو بر مسئولین محترم واجب است نسبت به بازنگری سیاستهای احداث صنایع و شهرکهای صنعتی در این محدوده اقدام عاجل بعمل آورند.

جدول"1 -"روشهای استفاده از آب زیرزمینی و حجم تخلیه هریک از آنها

1 -حجم تخلیه به میلیون مترمکعب است.

بهرهبرداری از منابع آب و مسائل کشاورزی

کشور ایران بنا به موقعیت جغرافیایی خاص از مناطق خشک و نیمه خشک جهان به شمار میرود. لذا محدودیت آب واهمیت آن از دیر باز مورد توجه ایرانیان قرار داشته است[10 .[تقریباً تمام حجم آب مصرفی شهر زنجان و روستاهای محدوده حوزه آبخیز زنجانرود، برای مصارف شرب، مصارف بهداشتی مردم، کشاورزی و صنعتی از دشت زنجان تأمین میشود"جدول 1 "بطوریکه بدلیل افزایش جمعیت و خشکسالی که در چند سال اخیر گریبانگیر منطقه شده بهرهبرداری از آبهای زیر زمینی به شدت افزایش یافته و این عامل باعث افت شدید سطح آب زیرزمینی در این منطقه شدهاست. با این توضیحات لزوم کنترل میزان بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی دشت از یکطرف و همچنین تقویت منابع آب منطقه به روشهای ممکن و از جمله انجام پروژه های تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی، بیش از گذشته مطرح بوده و از مسایل بسیار ضروری و حیاتی تلقی میگردد. از نظر کشاورزی نیز بایستی گفت حاصلخیزترین اراضی کشاورزی منطقه در این دشت قرار دارند که در بعضی مواقع حتی تنها منبع درآمد آبخیز نشینان است . لذا باید در حفاظت از این اراضی نهایت دقت را مبذول داشت و قبل از اینکه بدون برنامه اقدام به ساخت و سازهای مسکونی و صنعتی گردد، زمینهای مستعد کشاورزی را مشخص و از این امر مستثنی نمود.

مسایل مربوط به زباله های تولیدی

برخی از آلودگی ها زوال پذیرند و به آسانی تجزیه شده یا تقلیل داده می شوند مانند مواد زائد کشاورزی ولی بعضی فاضلاب های آلاینده زوال ناپذیرند مانند جیوه، سرب، و برخی ترکیبات پلاستیک ها. شایان ذکر است که مشکلات آلودگی کشوری نظیر ایران، همانند سایر کشورهای در حال توسعه، بواسطه رشد جمعیت روز به روز افزایش می یابد و لزوم توجه بیشتری را می طلبد. مواد زائد جامد و مایع شهری، صنعتی و کشاورزی منشأ اصلی آلودگی منابع آب در کشور به حساب می?یند. ترکیبات نیتریت و نیترات از جمله عوامل آلاینده منابع آب زیرزمینی محسوب می شوند که در سالهای اخیر به لحاظ افزایش جمعیت ودر نتیجه افزایش فاضلاب های شهری، صنعتی و توسعه فعالیت های کشاورزی میزان متوسط آنها در آبهای زیرمینی رو به فزونی می باشد. انحلال رسوبات طبیعی حاوی نیترات در آب، تجزیه گیاهان، فعالیت های دامداری، زباله های شهری، کودهای نیترات دار، فاضلاب های شهری و فعالیت های صنعتی از جمله منابع ورود نیتریت و نیترات به آبهای زیرزمینی می باشند. نیترات به عنوان آخرین مرحله اکسیداسیون ترکیبات نیتروژن دار محسوب می شود که عامل بیماری متهموگلوبینما در نوزادان است و احتمال تشکیل ترکیبات سرطان زای نیتروزآمین از آن به عنوان یکی از شاخص های شیمیایی آلودگی آب به فاضلاب ها مورد توجه می باشد.

مکانهای دفن زباله حاوی پتانسیل بالای از آلودگی است که به هر اندازهای از چند متر مربع تا چند صد متر مربع هر نوع موادی را در بردارند زباله های خانگی، پزشکی، صنعتی، ساختمانی و غیره.. اکثر مکانهای دفن زباله در سطح کشور غیر استاندارد بوده و از هیچ گونه گونه پوشش بستری یا جانبی برای نفوذ شیرابه آبهای سطحی و زیرزمینی یا خاکها اطراف استفاده نمی گردد. حال آنکه محل دفن زباله با پوشش در حدود 2/1 تا 5/1 متر با مطالعه آبهای زیرزمینی در مدت 8 سال دلالت بر این دارد که دارای کمترین اثرات زیست محیطی بر روی آبهای زیرزمینی را داشته است و با سیستم جمعآوری میتوان باعث ممانعت از آلوده شدن آبهای سطحی و زیرزمینی شد. در مورد دشت زنجان نیز با توجه به درشت دانه بودن ذرات خاک تشکیل دهنده اراضی منطقه لذا دفن غیر اصولی زباله های مختلف باعث آلودگی منابع آب و خاک منطقه شده است. یک بررسی کلی نشان می دهد که زباله های تولیدی بصورت ابتدایی و بدون هیچ گونه مکانیابی و بستر سازی مناسب در اطراف مناطق مسکونی انباشته شده و یا تدفین می شود. لذا شیرابه های خارج شده از آنها باعث آلودگی منابع آب و خاک منطقه و بعضا شیوع بیماریهای مسری در منطقه شده است که می توان به شیوع بیماری شبه وبا در روستا های اطراف و تعدادی از مناطق شهر مجاور محل دفن زباله ها اشاره نمود.

مطالعه زلزله شناسی

رشته کوه های سلطانیه واقع در جنوب شهر و دشت زنجان مدل پیچیده از قطعات متعدد حاصل از گسل را نمودار می سازند و یک منطقه گسلی طولی و مهم را دنبال می کنند که به امتداد گسل معروف تبریز در این رشته کوه ها متصل میشود. این مجموعه نشانگر استقرار ناحیه روی یک خط گسلی ممتد و زلزله خیز می باشد. شکل "4 "گسل معروف تبریز و امتداد آن را و نقشه لرزه - زمین ساخت منطقه را نشان می دهد "گزارش کارخانه سرب زنجان" براساس اطلاعات مربوط به زلزله های تاریخی منطقه، دوره برگشت زلزله های 6 ،5/6 ،7 ریشتری در قطعه زمین ساخت ماکو - زنجان به ترتیب13 ،23 و 41 سال تخمین زده می شود[7 .[و با منظور نمودن شتاب افقی اعمال شده در محدوده نفوذ باید برای ایمنی بیشتر به نکات زیر توجه نمود :

1 -مطالعه و شناسایی گسل های احتمالی موجود در زیر تشکیلات آبرفتی دشت زنجان

2 -فاصله گرفتن از حریم گسل های فعال و محل هایی که دچار زمین لغزش و سنگ ریزش میشوند.

3 -رعایت شدت 7 تا 8 درجه مرکامی و شتاب هم ارز تا 2/0 شتاب ثقل و بکارگیری مصالح ساختمانی مناسب و رعایت

اصول فنی در ایمنی سازی ساختمانها

این نکات مهیا نخواهد بود بجز اینکه، قبل از احداث تاسیسات و سازه های مختلف مسکونی و صنعتی مطالعات ژئو تکنیک لازم در مورد بستر و زیرساخت این سازه ها به نحو شایسته ای صورت گیرد.

نتایج

جامعه امروزی که با مسئله پیشرفت، تمدن، رقابت و انفجار جمعیت روبرو است، برای توسعه پایدار شهرینشینی، صنعتی و کشاورزی، شرایط تازهای را طلب میکند.اگر چه آسایش و رفاه انسان بعنوان اولویت اول باید در نظر گرفته شود ولی حفظ تعادل محیط از نظر نیروهای حاکم بر طبیعت و حفظ روند شرایط تکاملی هر محل بر اساس میراث زمین شناسی آن منطقه نباید به فراموشی سپرده شود. حفظ این میراث منطقهای و محلی جز با مطالعه اراضی امکان پذیر نیست. بنابراین مطالعه استعداد و قابلیت درحقیقت مطالعه عمومی در برنامه های توسعه و عمران کشور بخصوص در ممالکی مانند ایران است که زمینی ناآرام و شرایطی بظاهر نا مساعد از نظر اقلیمی و خاک دارند. مطالعه کواترنری امکان میدهد که نیروهای حاکم بر طبیعت را تا حد امکان تحت کنترل در آوریم. با جمع بندی مطالب ارائه شده، اهمیت و ضرورت انجام مطالعات و شناسایی مشخصات رسوبات آبرفتی داشت زنجان را در چند محور زیر می توان خلاصه نمود.

1 -ضرورت انجام مطالعات زمین شناختی به منطور تعیین ویژگیهای رسوب شناسی و ژئو تکنیکی اراضی مختلف جهت

استفاده در طراحی و اجرای سازه های و پروژه های مختلف عمرانی و صنعتی.

2 -بررسی تاریخچه رمین شناسی به منظور مطالعه چگونگی تشکیل و وقایع مرتبط با آن و از این طریق شناسایی استعدادها

و پتانسیل های نهفته در این اراضی بسیار مستعد این دشت.

3 -انجام بررسیهای آمایش سر زمین جهت استفاده بهنیه از اراضی با توجه به استعداد آنها

4 -مکان یابی مناسب برای احداث شهرکهای مسکونی و صنعتی محل دفن زباله و پیش بینی راهکارهایی برای تخفیف

اثرات سوء ناشی از آنها و تقویت نقاط مثبت مربوط به این پروژه ها.

5 -با شناخت استعداد و پتانسیل های موجود در اراضی، می توان برنامه ریزی مناسب را جهت استفاده بهینه از منابع آب و

بهره برداری مناسب از اراضی کشاورزی موجود در دشت زنجان اتخاذ نمود.