ساختار غیرسلسله مراتبی در شبکه رایانهای و تاثیر آن در دانش عمومی

امیلیا نرسیسیانس

 دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

 

چکیده: در این مقاله با در نظـر گـرفتن دوره اقتـصادی معرفـت پـی (economy based Knowledge)

اهمیت دانش به عنوان یکی از مؤلف های مهم قدرت، تحقیقـی بـر اسـاس قـوم نگـاری، یکـی از شـاخ هـای انسانشناسی انجام گرفته است. در این تحقیق تاثیر فنشناسی اطلاعات فرصتهـای مـشارکتهـای علمـی برای اقشار فرودست جامعه برای دسترسی به معرفت همچنین خلق معرفت مورد بررسی قرار گرفته است.

 

مقدمه

همه ما آگاه از آماری هستیم که نشانگر افزایش استفاده از رایانه است. کاربردهای متعددی برای استفاده از شبکه رایان ای وجود دارد. در یک لحظه میتـوان فرسـتنده در لحظـ ای دیگر گیرنده پیام بود، میتوان تولید کننده صفحه وب یا نظاره گر بود. میتـوان در MuDs یـا room net شرکت جست، surf کرد یا عضو community virtual بود. اینترن یک وسیله ارتباط جهانی است که قادر به خلق فضای سیبرناتیکی برای جوامع فرهنـگ هـا در سـطح جهانی است، این تکنولوژی جدید میتواند مفاهیم نوین در زمینـ هـای فعالیـت بـشر از جملـه کـسب کـار تجارت، تبلیغات، روزنامه نگاری، خلق متون فرهنگی بر له علیه پارادایم های اکم، ارتباطات میـان فرهنگـی، تعلیم تربیت آموزشی، ایجاد سـاختارهای دموکراتیـک در زمینـ هـای متفـاوت، تفریحـات، جامعـهشناسـی انسانشناسی، علوم انسانی، علوم پایه، شکل دهی جوامع مجازی، شکل دهی هؤیت، ایجاد زمینـ هـای مـساوی برای بیان افکار عقاید غیره بدهد.

 

 

اینترن فرصت مساوی برابر برای کاربرانش ایجاد میکند. آنها با استفاده از این فرصت میتوانند ارتباط افقـی با اعضاء دیگر جامعه جهانی از طریق پست الکترونیکی یا Usenet به عنوان مثال ایجاد کنند. کـاربران قـادر هستند متون فرهنگی یا متون شخصی خود را خلق کننـد در معـرض دیـد ارزیـابی عمـومی قـرار دهنـد مشارکت دیگران را بطلبند. ارتباطات اینترنتی بواسطه ساختار غیر سلسله مراتبی در برخی مواقع، غیبت هؤیت بصری غالب از قبیل سن، اسم رسم، موقعیت اجتماعی، دین، جنسیت، ملیت، طبقه، نژاد، قانون گریزی غیره جنبه شفاف تر، بارزتر دموکرات تری را به خود میگیرد. اینترنت قادر است تا کاربرانش را به سبب دسترسی به داده ها اطلاعات معرفت از یـک سـو تولیـد داده هـا اطلاعات معرفت از سوی دیگر قدرتمند کنند.

رابطه ارتباطات و آموزش

از دیرباز، آموزش از طریق ارتباطات یا communication میسر بوده است. مسلما پدیده ارتباطات در اعصار جوامع متفاوت در سـطح آمـوزش رسـمیت آن اشـکال متفـاوت داشـته اسـت . هـر وسـیله ارتبـاطی دارای مشخصههای ویژه خود است این ویژگیها سبب میشود تا پیام خلـق منتقـل درک شـود. وسـائط ارتبـاطی نمیتوانند جنبه خنثی بیتفاوت داشته باشند. ارتباطات از طریق کامپیوتر CMC از جمله آموزش از طریـق کامپیوتر نیز میتواند دارای چهار خصوصیت عمده باشد.

. غیبت پس خور قائده مند

. ابراز محدود یا ناممکن احساسات

. عدم حضور وضعیت اجتماعی (cues status Social(

. گمنامی اجتماعی

یت فرستنده پیام محدود به نام سبک محتوای نوشتاری او از دیدگاه گیرنده پیام است . وضعیت اجتماعی،

سن، جنسیت، نژاد ظاهر شخص برای گیرنده پیام یا آموزش از طریق پست الکترونیـک یـا Usenet غایـب

است.

در مطالعه جامعهشناسی که توسط اسمیت (1992 (در مورد WELL صورت گرفته مشخص های زیر قابل ذکر

اس .

. تعامل مجازی از نظر فضا نامحدود است (فاصله جغرافیایی مانع تعامل نمیشود).

. تعامل مجازی میتواند همزمانی (آنطور که در کلاسهای آموزشی به طریـق چهـره بـه چهـره صـورت

میگیرد) نداشته باشد.

. اکثر تعاملات مجازی از طریق نمادهای نوشتاری صورت میگیرد.

 

 Computer – Mediated Communication

Usenet شبکه بین المللی ماشینهایی است که مقالاتی را با موضوعات متفاوت برای گروههای خبری (newsgroups (ارائه میدهد. WELL سرواژهای است برای Link Lectronic Earth Whole .شبکهای است شبیه به Usenet که مقر آن سانفرانسیسکو است.

 

. مشارکت افراد در عاملات مجازی عاری از تحمیلاتی است که ممکن است در کلاس های درس به هـر

دلیلی (وضعیت اجتماعی سن 0000 (صورت گیرد.

. محدودیت عرض باند (bandwidth (مقدار اطلاعاتی را که میتوانـد عمـلا مـورد مبادلـه در تعـاملات

مجازی قرار گیرد را تنظیم قائده مند میکند.

. هؤیت مشارکین در تعاملات مجازی کاملا یا بصورت نسبی میتواند غایب باشد.

سیگل پینز (2004 (معتقد هستند که مشارکت در تعاملات چهره به چهره جنبه نامتعادل غیـر مـساوی دارد .

معمولا در این تعاملات مشارکت از سوی کسانی که از نظر اجتماعی وزنـ ای هـستند یـا کـسانی کـه دارای وانشهای شخصی میباشند صورت میگیرد. سیگل پینز در تحقیقات مقایس ای خود متوجه شدند که: . درجه تعادل اجتماعی در گرو های CMC به نسبت گرو های چهره به چهره تفوق دارد. . در گرو های CMC اعضاء احساس آزادی بیشتری دارند. . اعضاء گروه CMC علی رغم وضعیت اجتماعی خود مشارکت بیشتری در مباحث خلق علم دارند. لی اسپیرز (2003 (از نقطه نظر روانشناسی اجتماعی به این نتیجه رسیدند که CMC میتواند در تنزل موانـع فرهنگی اجتماعی موجود در امر ارتباطات موثر واقع شود در برخی مواقع باعث قدرت بخشی کاربران باشـد . افزایش درجه مشارکت، کاربران را از حالت انفعالی در میآورد. در آموزش چهره به چهره امـر آمـوزش تنهـا بـه عهده یک نفر یا گروهی از همآلان است که استراژی تدریس را به عهده مـیگرفتنـد مـشوق مبلـغ یـک پارادایم فکری بودند که میتوان آن را امپریالیسم فرهنگی خواند. از دهه شصت تا به امروز برنامه ریزان استراتژیستهای آموزشی متوجه شدند که مشارکت هر چه بیشتر مردم در روند توسعه لازم است. مدل عملی روند توسعه در کشورهای غیر صنعتی تا همـین اواخـر منـوط بـه حرکـت درآوردن خطی رشد با دنیای صنعتی بود. مسلما روند رشد فرمایشی، از بالا به پایین محکوم به شکـ ست اسـت. برای جلوگیری از این شکست متفکرین کشورهای توسعه یافته در حال توسـعه متوجـه شـدند کـه مـشارکت گروهها ملل حاشی ای در زمین های متفاوت اقتصادی، سیاسی، ایدئولوژی آموزشی را باید طلبیـد. مـشارکت این افراد، دیگر مانند گذشته در حد انتقادات، تفسیر تعبیر دیدهها یا بطور کلی در حد نشان دادن عکس العمل نمیتوانست جوابگو باشد. تعبیر جدید از مشارکت به فعل در آوردن قدرتی است که از طریق افـراد یـک جامعـه برای اعمال خواستهای خود رهایی از پارادایمهـای آمـوزش حـاکم در اجتمـاع، کـه آنهـا را وادار بـه قبـول محدودیتها میکند میباشد. تعبیر جدید مشارکت معادل قدرتبخشی است.    به این ترتیب میتوان مشارکت را با دو نوع تعبیر مطرح کرد.

معمولا در این تعاملات مشارکت از سوی کسانی که از نظر اجتماعی وزنـ ای هـستند یـا کـسانی کـه دارای وانشهای شخصی میباشند صورت میگیرد. سیگل پینز در تحقیقات مقایس ای خود متوجه شدند که: . درجه تعادل اجتماعی در گرو های CMC به نسبت گرو های چهره به چهره تفوق دارد. . در گرو های CMC اعضاء احساس آزادی بیشتری دارند. . اعضاء گروه CMC علی رغم وضعیت اجتماعی خود مشارکت بیشتری در مباحث خلق علم دارند. لی اسپیرز (2003 (از نقطه نظر روانشناسی اجتماعی به این نتیجه رسیدند که CMC میتواند در تنزل موانـع فرهنگی اجتماعی موجود در امر ارتباطات موثر واقع شود در برخی مواقع باعث قدرت بخشی کاربران باشـد . افزایش درجه مشارکت، کاربران را از حالت انفعالی در میآورد. در آموزش چهره به چهره امـر آمـوزش تنهـا بـه عهده یک نفر یا گروهی از همآلان است که استراژی تدریس را به عهده مـیگرفتنـد مـشوق مبلـغ یـک پارادایم فکری بودند که میتوان آن را امپریالیسم فرهنگی خواند. از دهه شصت تا به امروز برنامه ریزان استراتژیستهای آموزشی متوجه شدند که مشارکت هر چه بیشتر مردم در روند توسعه لازم است. مدل عملی روند توسعه در کشورهای غیر صنعتی تا همـین اواخـر منـوط بـه حرکـت درآوردن خطی رشد با دنیای صنعتی بود. مسلما روند رشد فرمایشی، از بالا به پایین محکوم به شکـ ست اسـت. برای جلوگیری از این شکست متفکرین کشورهای توسعه یافته در حال توسـعه متوجـه شـدند کـه مـشارکت گروهها ملل حاشی ای در زمین های متفاوت اقتصادی، سیاسی، ایدئولوژی آموزشی را باید طلبیـد. مـشارکت این افراد، دیگر مانند گذشته در حد انتقادات، تفسیر تعبیر دیدهها یا بطور کلی در حد نشان دادن عکس العمل نمیتوانست جوابگو باشد. تعبیر جدید از مشارکت به فعل در آوردن قدرتی است که از طریق افـراد یـک جامعـه برای اعمال خواستهای خود رهایی از پارادایمهـای آمـوزش حـاکم در اجتمـاع، کـه آنهـا را وادار بـه قبـول محدودیتها میکند میباشد. تعبیر جدید مشارکت معادل قدرتبخشی است.    به این ترتیب میتوان مشارکت را با دو نوع تعبیر مطرح کرد.

.ا رزشگذاری به خود : مربوط به ارزیابی ارزش خود انسان است.

. قابلیتهای خود : مربوط به این میشود که شخص تا چه حد میتواند بر حـسب قابلیـتهـای خـود بـر محیط خود کنترل احاطه داشته باشد. هر دو مؤلفه فوق مربوط به این میشود که انسان در مورد خودش چه احساسی دارد.

 

. معرفت مهارت : مربوط به معرفت مهارتی است که به آسانی در اختیـار قـرار مـیگیـرد از طریـق اینترنت توسعه پیدا میکند مربوط به توانشهای شخص از قبیل ارتباطات میان شخصی، مدیریت، حل مسئله کنار آمدن با آن میشود.

. آگاهی سیاسی : مربوط به آگاهی انتقادی است، که چگونه عدالت، علتهای اجتماعی حوادث پیرامـونی تعبیر، تفسیر ارزشیابی میشود.

. مشارکت اجتماعی :در بر گیرنده، شرکت در انجمنها فعالیتهای متفـاوت. تـشکیل روابـط جدیـد بـا newsgroupاست.

. مشارکت سیاسی : نوشتن نامه به مسئولین، مشارکت در نهادهـا ارگـان هـای سیاسـی، داشـتن ارتبـاط سیاسی اینترنتی با مراکز سیاسی دیگر را میتوان جزءمشارکت سیاسی دانست.

. حقوق سیاسی مسئولیتها : داشتن دیدگاه انتقادی به حقوق بشر سیاستها مسئولیتها.

. مسئولیتها منابع : برآوردن نیازهای اولیه. دسترسی به منابع اطلاعاتی، سیاسی اجتماعی. حال ؤال این است که استفادهکنندگان اینترنت تا چه حد از این عوامل بهره مند هستند . برای پاسـخگویی بـه این سؤال تحقیقی از قوم نگاری به عنوان یک ابزار تحقیق که قادر اسـت تـا درک کلـی از کـاربرد کـامپیوتر کاربران آن بصورت فردی، جمعی، خرده فرهنگها فرهنگهای غالب را مهیا کند نـشان دهـد کـه عوامـل فوق چگونه میتوانند بر یکدیگر تاثیر بگذارند، استفاده شده است. در ایـن مقالـه بخـشی از ایـن تحقیـق ارائـه میشود.

 

سؤالات عمده

سؤالات عمده این تحقیق عبارتند از:

. آیا فرد مورد مطالعه با استفاده از فنشناسی اینترنت توانسته است تجربـه کـسب معرفـت از آن طریـق

قدرتمندی را مستقیما تجربه کند؟

. کسب معرفت (با در نظر گرفتن هشت مؤلفه فوق الذکر) چگونه مـیتوانـد باعـث قدرتمنـدی در زنـدگی

افرادی باشد که از فنشناسی ارتباطی اطلاعاتی (ICT ( استفاده کرد اند

. در زندگی این افراد همبافتهای متفاوت (محرکهای غیر اینترنتـی، موانـع اجتمـاعی، روابـط اینترنتـی،

فرهنگ سیبرناتیکی 0000 (که باعث سهولت روند کسب معرفـت از آنجـا قدرتمنـدی شـده، کـدامین

هستند؟

 

 

4 روش انتخاب مطلعین

 

جمعیت مورد مطالعه، به صورت تصادفی از بین کارمندان دانشجویان زن انتخاب شد که از رایانـه بـه صـورت ابزار کار استفاده میکردند. جنسیت این گروه به عنوان افرادی که معمـولا جـزء فـرو دسـتان جامعـه محـسوب میشوند کسانی هستند که توزیع فرهنگی به صورت عادلانه شامل حال آنها نمیشود، انتخاب شد.

روش طرح سؤال

پرسشنام ای متشکل از سه بخش در اختیار مطلعین قرار گرفت. در بخش اول سؤالاتی در مـورد سـابقه نـوع استفاده از رایانه، سطح تحصیلات، وضعیت معیشتی، وضعیت تاهل تعلق قومی مطرح شـده بـود . بخـش دوم پرسشنامه مربوط به مهارتهای به کارگیری رایانه نوع استفاده آنها از این فـنشناسـی بـود. در بخـش سـوم سؤالاتی بر مبنای هشت مؤلفه فوق الذکر طرح ده بود. در کنار پرسـشنامه مـصاحب هـای سـاختارمند نیمـه ساختاری برای کسب اطلاعات بیشتر در نظر گرفته شده بود. بخـش سـوم ایـن تحقیـق را بهمـراه نمونـ ای از جوابها در این مقاله مطرح خواهم کرد.

سؤالات

. آیا استفاده از فنشناسی اینترنتی باعث ارتقاء ارزیـابی شخـصی از نقطـ نظـر خرسـندی از هؤیـت یـا احساس رضایت از پیشرفت معرفت در وجودتان، شده است؟

. آیا استفاده از فنشناسی اینترنتی باعث ارتقاء ارزیـابی شخـصی از نقطـ نظـر خرسـندی از هؤیـت یـا احساس رضایت از پیشرفت معرفت در وجودتان، شده است؟

* جواب من فکر میکنم اگر از طریق دیگری هم میتوانستم با دیگران تعامل علمی داشته باشم باز به همین اندازه از نظر سطح معلومات پیشرفت میکردم. از نقطه نظـر مـن اینترنـت تنهـا یـک وسیله است که تعاملات بیشتری را میتواند برای کاربران فراهم کند.

 

. چه نوع رابط ای را توانست اید با دیگر کاربران اینترنت بوجود آورید؟

* جواب دوستانی را که از طریق شبکه بدست آورده ام به من در مـورد پـروژه هـا رفـع رجـوع مشکلات آکادمیک، دعوت به کنفرانسها کمک همفکری میکنند.

* جواب من دوستان اینترنتی ام میتوانیم به زنهای دیگر، استفاده از اینترنت را آموزش بدهیم به خودمان دیگران این فرصت را بدهیم تا با تعامل با یکدیگر چیزهای بیشتری را یاد بگیریم.

 

 

 Informants

 

. داشتن منابع اطلاعاتی اجتماعی از طریق اینترنت در جهان بینی یا بینش سیاسی شما تـاثیر گذاشـته است؟

* جواب نه هرچند از طریق اینترنت دسترسی به اطلاعات برای من آسان شده، ولـی بـر روی

دیدگا های سیاسی من تاثیر نداشته است.

* جواب با مطرحکردن عقاید سیاسی ام، متوجه شدم که چندان در عقایدم تنهـا نیـستم کـسان

دیگری هم پیدا میشوند که موضعگیری مشترک با من دارند.

 

. به عنوا یک زن آیا احساس کرد اید که برقراری ارتباط از طریق فنشناسی اطلاعات باعث شده تـا بـا

موانع اجتماعی کمتری در مقایسه با ارتباط چهره به چهره در زمینه سازمان دهی ارتباطات غیر سلـسله

مراتبی داشته باشید؟

* جواب عقاید منطقی قدرت ارتباطی است که حرف آخر را در عاملات سـیبرناتیکی میزنـد. در این حیطه جنسیت مطرح نیست.

* جواب بله – من در روابط چهره به چهـره، حتـی در مباحـث علمـی، متوجـه شـده ام کـه زن بودنتان، قسمتی از برآورد وجودی شما را برای طرف مقابل اگر مرد باشد، شکل میدهد در حالیکـه در روابط اینترنتی، علائق، ایدهها معلومات است که نقش اساسی پیدا میکند.

. به طور کلی فکر میکنید که در دراز مدت اینترنت چه تاثیری در زندگی شما خواهد داشت؟

* جواب بله – من در روابط چهره به چهـره، حتـی در مباحـث علمـی، متوجـه شـده ام کـه زن بودنتان، قسمتی از برآورد وجودی شما را برای طرف مقابل اگر مرد باشد، شکل میدهد در حالیکـه در روابط اینترنتی، علائق، ایدهها معلومات است که نقش اساسی پیدا میکند.

* جواب من تبدیل به انسان بهتری شده ام. از طریق رایانه نه تنها درباره عقاید دیگران چیزهایی یاد گرفته ام بلکه در مورد عقاید معلومات خودم هم بـازبینی انجـام داده ام یـاد گرفتـه ام کـه چگونه عقایدم را در مورد دانشی که دارم بیان از آنها فاع کنم، کاری که در کلاسهـای درسـی از من بر نمیآمد. فکر میکنم که این روند میتواند در آینده از من شخصیت علمی بهتری بسازد.

 

 نتیجه گیری

به نظر میرسد اینترنت، بهتر از هر وسیله ارتباطی دیگر میتواند به کسب دانش معرفت قدرتمندی افراد در دوره اقتصاد معرفت کمک کند. این فرصت به صورت فزایند ای قابلیت آن را دارد که در خانه، محل کـار، کتابخانهها مؤسسات علمی تحقیقاتی در دسترس افراد قرار گیرد . اکنون با پیـشرفت تکنولـوژی اطلاعـاتی اقشار ضعیف حاشی ای جامعه میتوانند از این منبع بیکران استفاده ببرند. هر چقدر لزوم کسب دانش معرفت در جامعه بهتر تبلیغ تشویق شود، طرق بهتری برای مشارکت افراد در ارتقاء سطح دانش توزیع عادلانـه آن    در دو محیط خصوصی عمومی فراهم میشود. باضافه اینکه، زمینه کمک رسانی از مردم بـه مـردم در حیطـه علمی با هزینه اندک فراهم میشود.

منابع

? Lea M. & Spears R. (2003). Social Psychology of the Internet. In K.

Christensen & D. Levinson (Eds.) Sage Encyclopedia of Community: From

the Village to the Virtual World. (pp. 779?783). Thousand Oaks CA: Sage.

? Schwerin Edward. (1995). Mediation Citizen Empowerment and

Transformational Politics Westport Connecticut: Praeger.

? Siegl H. Schweighofer G. Pinz A. (2004). An AR Human Computer

Interface for Object Localization in a Cognitive Vision Framework. In:

International Workshop on Human-Computer Interaction Lecture Notes in

Computer Science vol. 3058 Spring (pp. 167–177)

? Smith Mark. (1992). "Voices from the WELL" Theories of Communities and

Collective Action.

http://www.sscnet.ucla.edu/soc/csoc/virtcomm.htm#Theories.