آموزش ترکیبی Blen

نصرا... جهانگرد

دبیر شورایعالی اطلاعرسانی

Jahangard@takfa.ir

موضوع: آموزش عالی در جهان در حال گذار

 

چکیده: آموزش عالی در جهان بر اساس شیوة سازماندهی عملکرد دانـشگاه هـا دانـشکدههـا تحـت تحـولی اساسی است. این تحول که در طول دهة جاری ما را به متقاعد به پذیرش تغییرات در مفاهیم بازارهای آموزشی، ساختارهای سازمانی، نحوة تدریس محتوای تدریس میکنند، ناشی از عواملی مرکب از: ویژگیهای جغرافیـایی آماری جمعیت، جهانی شدن، ساختاردهی مجدد اقتصادی تکنولوژی اطلاعات (IT )میباشد. تغییر استراتژیک در زنجیره ارزش افزوده جوامع حادث گردیده است. نقش دانش بعنوان منبـع اصـلی توسـعه در این چرخه انسان دانا ماهر به عنوان مؤلفه اصلی توسعه در آن مطرح میباشد. برخورداری از آموزش دانش عامل اصلی برتری تمایز رشد در محیط کار جامعه کیفیـت زنـدگی اسـت.

هدف این ارائه تشریح این نیروها مدنظر قراردادن اثرات آنها بـر آمـوزش عـالی در جوامـع صـن عتی پیـشرفته میباشد.

 

عوامل موثر در چشمانداز و مأموریت دانشگاهها

مجموعه عوامل موثر در تغییر چشمانداز مأموریت دانشگاهها را میتوان به چهار بخش زیر تقسیمبندی کرد:

. تحولات اجتماعی، جمعیتی

* ترکیب شهر – روستا

* ترکیب سنی جمعیت

* ترکیب جنسی جمعیت

. تحولات اقتصادی (اقیصاد دانایی محور)

. فناوریهای جدید – خصوصاً ICT

. تحولات جهانی – محیط باز بینالمللی جهانی شدن

1 .تحولات اجتماعی، جمعیتی

امروزه، ویژگیهای جغرافیایی آماری جمعیت بر آموزش عالی خود در چهار بخش تأثیر میگذارد:

اول، شناسنامة ترکیب نژادی کل جمعیت در دنیا در حال غییر است، اگر چه تغییرات بنا به نواحی جغرافیایی تغییر میکند. این احتمالاً با آزمایش سهم جمعیت سفیدپوست در این نواحی به بهترین نحو نمایش داده میشود. بین سالهای 1970 2000 جمعیت نیویورکسیتی از دو سوم به یک سوم جمعیت سفیدپوستان تغییر کرد. در بسیاری از یالات، کودکان سفیدپوست دیگر در پایههای دبستان در اکثریت نیستند. قبل از پایان این قرن، آمارگیران نفوس توقع داشتند که آمریکاییهای descinded-Eurp کمتر از نصف جمعیت آمریکا را تشکیل دهند (2000 Nasser .)این تغییر بازتاب جهانی داشته، که در آن سهم جمعیت سفیدپوس کاهش مییابد برنامهریزی شده که کاهش آن ادامه داشته باشد. دانشگاهها دانشکدهها برای کارآمد بودن در این محیط باید تضمین کنند که برنامههای آموزشی ایشان فرصتهایی برای دانشجویان فراهم میکند تا نحوة عمل کارآمد در محیط جهانی چندفرهنگی با تفاوتها تنوعهای بسیار زیاد را فرا گیرند. دوم، تقاضای دسترسی به چند شیوه در آموزش عالی به طور باورنکردنی در حال افزایش است، حتی تعداد بیشتری از فارغالتحصیلان دبیرستان در دانشکده ثبت نام میکنند (در حال حاضر 67 درصد در مقایسه با 56 درصد سال 1980 )اندازة کلاس فارغالتحصیلان دبیرستان به بیش از 20 درصد در سالهای 1996 تا 2005 افزایش یافته است. مرکز ملی آمارهای آموزش (a 2001 )گزارش افزایش درصدی در ثبتنامهای دانشکده در سال 2001 را داد برنامهریزی کرد که میزان ثبت نام تا 16 درصد در دهة آتی افزایش خواهد یافت، اساساً به دلیل افزایش در جمعیت سنین دانشگاه، تقاضای آموزش با کمبود عمومی استادان آموزش عالی تشدید میشود؛ statistics labor of Bureau برآورد میکند که تعداد استادان دانشگاه دانشکده بایستی تا /16 درصد در این دهه افزایش یابد تا تقاضای جایگزینی رشد را برآورده سازد (2002. al et Snyder .) سوم، آمارگیری سنی در کشورهای پیشرفته در حال تغییر است. مرکز ملی آمارهای آموزش (b 2001 )تخمین میزند که تا سال 2010 در آمریکا، 43 درصد بالغین 50 ساله یا پیرتر خواهند بود، 50 درصد تمام دانشجویان دانشکده بیش از 21 سال خواهند داشت. تا سال 2004 100 میلیون آمریکایی در برنامههای آموزش بالغین مشارکت خواهند داشت (در سال 1995 این رقم 76 میلیون بود). "تیره شدن" جمعیت نیز در تیره شدن جریان کار بازتاب میشود، جریان کاری که به آموزش مداوم جهت دوام نیاز دارد.

چهارم، در این دهه بیش از 20 درصد استادان دانشگاه دانشکده بازنشسته خواهند شد (آمار آمریکا، 2001 )در نتیجه راه برای ورود استعدادهای جدید به مقام استادی باز شده است که استفاده از ابزار IT در کارشان، کار آنها را آسان کرده است.

 

2 .تحولات اقتصادی (اقیصاد دانایی محور)

کلیه موارد ذیل شاه بر تحولات اقتصادی پیشرو در گستره جهانی میباشد:

* مریللینچ محاسبه کرده است که ارزش بازار آموزش عالی خارج از آمریکا در سال 111 دلار اسـت، آن برای مشتری احتمالی بالغ بر 32 میلیون دانشآموز برنامهریزی کرده است. بـیش از نـصف بـازار، هـم از لحاظ تعداد دانشآموزان هم از لحاظ مالی، در چین میباشد (1998 Moe.)

* کنسول بودجهگذاری آموزش عالی انگلیس تخمینزده که بازار فراگیری برخط در جهان 70 میلیـارد دلار .(Kelly 2000) باشد

* مؤسسة ملی استانداردها تکنولوژی برآورده کرده است کـه تـا سـال 2004 بـازار آمـوزش الکترونیـک آمریکا تا مرز 46 میلیارد دلار رشد میکند؛ بر اساس برنامهریزی شرکت دادههای بینالمللی این شـرکت تا سال 2004 بیش از 35 درصد کل بازار آموزش، از حدود 10 درصد در سـال 1999 گـسترش مـییابـد . (Morton 2001)

* بازار آموزش از راه دور برای برنامههای کاملاً بـرخط رشـد سـالانة 40 درصـدی دارد &Gallagher) .Network 2002)

* برنامههای کلاس درس سیسکو هزینهای بالغ بر 800،1 دلار به ازاء هـر کارمنـد دارد در حالیکـه هزینـة کلاسهای وب محور به ازاء هر کارمند تقریباً 120 دلار میباشد (2001 Times Sunday.)

 

3 .فناوریهای جدید – خصوصاً ICT

* شرکتهای کابل تلفن در حال ادغام هستندتا فرمهای کارآمدتری از برنامهریزی تعاملی چند رسـانهای را ارائه دهند (2002 Stern.)

* در دانشکدة salado Rio) آریزونا) ثبتنام دانشجو به طور مداوم صورت میگیرد هر هفته کـلاس جدیدی، دایر میشود (2001 Twigg& Morrison.)

* در دانشکدة انشگاه Caribou) کانادا) دانشجویان تا زمانی کـه درسـشان تمـام شـود شـهریة ماهانـه .(Morrison& Twigg 2001) میپردازند

* 21 Universities کنسرسیوم بینالمللی رده بالا از 17 دانشگاه در آسیا، استرالیا، ارو پا، آمریکای شمالی برنامه ریزی کرده است تا مدارک برخط را به ازار جهانی عرضه کنـد. کنـسرسیوم کـه در سـال 1997 ایجاد شده، در نظر دارد در اوایل سال 2003 مدرک کارشناسی ارشد در کل آسیا ارائـه دهـد. O) .Hagan 2002)

 

4 . تحولات جهانی – محیط باز بینالمللی? جهانی شدن جهانی شدن عموماً مستلزم حرکت سرمایه، کار، محصولات، تکنولوژی اطلاعات در مقـادیر در حال رشد سـریع مـیباشـد. اقتـصاد جهـانی بـا تجارت آزاد منطقهای، سازمانهای چنـد ملیتـی تکنولوژی اطلاعات هدایت میشود. از بزرگترین اقتصادیات جهان، 51 سازمانهای چنـد ملیتـی 49 کشورها مـیباشـند. محـصول عمـدة بـومی Mart-WAL بیــشتر از محــصول عمــدة 12 کشو ادغام شده میباشد (2002 wolf .)   حوزههای در حال تغییرآموزش عالی این حوزهها شامل موارد ذیل میباشد:

. فرایند آموزش ویادگیری تغییر رویکرد استاد محوری به دانشجو محوری

. تغییر در سیستم فرایند پژوهش

. تغییر در منابع اطلاعات

. تغییر در ساختار سازمانی

 

1 .فرایند آموزش ویادگیری? تغییر رویکرد استاد محوری به دانشجو محوری

* تغییر نقش ثابت استاد معلم

* در آینده استاتید نقش خود را به جای ایفـای یـک منبـع اطلاعـات غنـی، بـه طراحـان تولیدکننـدگان

شیوههای آموزش کارآمدتر تغییر خواهند داد.

* دانشجویانی که امروزه بعنوان جاذبان علوم از اساتید خـود عمـل مـیکننـد در آینـده بعنـوان همکـاران

کمتجربه که در اثنای تعامل در یک دورة مبتنی بر پروژه گروهی دانش علم خود را تکمیل میکنند

* ارائه آموزش سفارشیcustomized

* ظهور دانشجویان جهش یافته Native Digital با مهارت با ابر متن،موبایل اینترنت ....

* امکان ارائه آموزش غیر همزمان وشبکهای،تقلیل هزینه 1800دلار به 120 دلار سرانه آموزش سیسکو

 

2 .تغییر در سیستم و فرایند پژوهش

* اندازه وگستره بزگ شده است

* پژوهش گروهی ومشترک جهانی –شبکهای

* همکاریهای بینالمللی

* پایگاههای دانش توزیع شده

 

3 .تغییر در منابع اطلاعات

* عرضه گسترده اطلاعات جهانی MIT

Digital Library ?

* ارائه کلیه کتب دانشگاهی در google

* کتابخانة کنگره، در همکاری با کتابخانههای شریک خود طرح مطالعاتی را آغاز کرد تا میز مراجعة جهانی را ایجاد کند که از طریق آن مهارت کتابخانهداران روز هفته، 24 ساعته در اختیار کاربران قرار یرد.

 

4 .تغییر در ساختار سازمانی

* مدیران مسئولان مؤسسات آموزش عالی دیگر بصورت انفرادی کار نخواهند کرد بلکه در غالب گروهی به ارائه خدمات: ارزیابی، طراحی درس، چند رسانهای کردن دروس ارائه شده به دانـشآمـوزان بـرخط، خواهند پرداخت.

* کلاسها غالباً توسط اساتید وان یا استادیاران اداره میشود تا در فرایند یـادگیری دانـشجویان، آنهـا را هدایت کنند.

* بازار جذب دانشجو بواسطه شبکهها جهانی میشود.

 

 نشانههای تغییر

پیرامون ما نشانههایی وجود دارد که ثابت میکند آموزش عالی برای بقاء تحول اساسـی پـیشرو دارد. برخـی از

آنها عبارتند از:

* تعداد ایمیلهای ارسالی در یک روز معمولی در سال 2000 10 میلیارد بود؛ که در سال 2005 تعـداد 35 میلیارد مورد انتظار است (2001 Zuckerman.)

* دروس برنامههای آموزش توسط سازمانها طراحی، ایجاد توزیع شدهاند.

* ارتش بر خط (com.eArmyU )سال بیش شروع به کارکرد انتظار میرود که تا سال 2005 85000 دانشآموز بر خط داشته باشد (2002 Lorenzo.)

* برنامة Funded-Pew در دانشگاه روچستر حامی پروژههایی در VPI دیگر مؤسسات بـود تـا نـشان دهد که دانشگاهها دانشکدهها چگونه میتواننـد از دروس بـا قابلیـت وب جهـت ادارة کارآمـدتر تعـ داد دانشجویان بیشترع با هزینة کمتر، بدون کاهش کیفیت استفاده کنند (2001 Twigg& Morrison.)

* تعداد کل دانشگاههای سازمانی از 400 در سال 1990 به 2000 در سـال 2000 گـسترش یافتـه اسـت. پذیرش متوسط دانشجو در این مؤسسات سالانه 30 درصد افزایش مییابد. تا سـال 2003 سـازمانها 96 درصد آموزش خود را به صورت بر خط ارائه میدهند. تا سال 2010 تعداد دانشگاههای آموزش سازمانی احتمالاً از تعداد دانشگاهها دانشکدههای سنتی بیشتر خواهد شد (2001 Meister& Morrison.)

* رئیس دانشگاه مدرسه کسب کار شیکاگو، برآورد میکنـد کـه "آمـوزش سـازمانی آمـوزش از راه دور بسیاری از برنامههای MBA 700 که هر ساله 000/100 دانشجوی MBA بیـرون مـیدهـد را از بـین .(Jones 2000 B ) "برد خواهد * داشنگاه دویتمردان غرب، دانشگاهی مجازی که توسط 10 ایالت غربی حمایت میشود، جایزة صـلاحیت را برده است (2001 Mendenhall& Morrison.)

* در سال 2001 72 درصد دانشکدهها دانشگاهها کلاسهای آموزش از راه دور ارائه دادنـد در حالیکـه در سال 1999 تنها 48 درصد مؤسسات چنین درسهایی را ارائه میدادند.

* در سال 2000 49 درصد دانشکدهها ارتباطات اینترنتی در کلاسهای درس ارائـه دادنـد؛ در سـال 2002 این میزان به 64 درصد افزایش یافت. 77 National Association For College Admission Counseling توسـط بررسی مطابق* درصد دانشکدهها در سال 2001 ثبتنام بر خط به دانشجویان احتمالی ارائه دادند، از 68 درصدی کـه در سال 1998 ارائـه شـد. بعـضی از دانـشکدههـا (مثـل )MIT and Wesleyan Virginia West از دانشجویان احتمالی درخواست میکردند که تقاضانامه های خود را به طور برخط ارائه دهند.

* کتابخانة کنگره، در همکاری با کتابخانههای شریک خود طرح مطالعاتی را آغاز کرد تا میز مراجعة جهانی را ایجاد کند که از طریق آن مهارت کتابخانهداران روز فته، 24 ساعته در اختیار کاربران قرار گیرد.

* درصد تمام مؤسسات عالی اخیراً از دانشجویان میخواهند که کامپیوتر شخصی داشته باشند.

* در بهار سال 2001 دانشگاه Stanford فارغالتحصیلی اولـین 25 دانـشجوی برنامـة بـر خـط جهـانی مهندسی خود را جشن گرفت. (2001 Harmon.) در نهایت، دانشجویان جوانتر در حال تغییر هستند. در مجموع، آنها بـدون اسـتثناء در بکـار بـردن کامپیوترهـا، ارتباطات، چند رسانهایها، نسبت به دانشجویان قدیمی از راحتی بسیار بیشتری برخوردار مـی باشـند. در سـایه روندهای اخیر در استفاده از کامپیوترهای خانگی، آنها از سواد کامپیوتری مناسبی برخوردار هستند. اخیراً، بیش از 50 درصد مدارس آمریکا به نوعی به کمک دانشجویان در حفظ شبکه های کامپیوتری کمک بـه مدرسـان در اسـتفاده از ابـزار IT وابـسته شـدهانـد. در مقالـة (2002 )Prensky Marc Horizon the On عبـارت "بومیهای دیجیتالی" ابداع شد تا پرورش جدید دانشجویان جـوانی کـه بـه ابـرمتن (hypertext )مـسلط، بـا تلفنهای همراه راحت به کتابخانهای در کامپیوترهای کیفی پیامدهی فوری عادت کردهاند را شرح دهد. در واقع آنها حوصله کمی برای ارائههای کلاسی یا شیوههای آموزشی که براساس آن باید اطلاعـات خـو را از طریق امتحانات کاغذ قلمی باز پس دهند، دارند. پیشینة فرهنگی آنها نیز در صحبت آنهـا مـشهود اسـت : بـه عنوان مثال، یک بچة مهدکودکی احساس خود را هنگام ناهار بـا عبـات "Com.Hungry. WWW "بیـان میکرد یک دانشآموز دبیرستانی میگفت "هر وقت که به مدرسه میروم down Power میشوم."

 

گذار

دانشگاهها مراکز آموزش عالی دیگر بازار دانشجوئی خود را محدود به موقعیت جغرافیائی خود نخواهنـد کـرد، بلکه بازار خود را به افرادی که دسترسی به اینترنت داشته البته مهارت کافی در استفاده از زبان انگلیسی دارند، توسعه خواهند داد. اگر چه آینده مهارت مورد نیاز به زبان انگلیسی بعنوان یک پیشنیاز دشوار مطرح نخواهـد بود، چرا که انواع دورههای برخط جهت تقویت مهارت زبان انگلیسی ایـن مـشکل را سـاده تـر خواهنـد نمـود همچنین تولید محتواهای بومی جوامع نیز در جهت حفظ اشاعة فرهنگ آنها عملاً ایـن مـشکل را مـیتواننـد مرتفع سازند. اگر چه برخی همکاریهای بین دانشگاهی امروزه موجود میباشد، ولی تا 10 سال دیگر اینگونه همکاریها بعنـوان یک الگوی فراگیر در بین مراکز آموزش عالی مطرح خواهد بود . به زودی روند رو به رشد دانشگاههـایی کـه بـا فروشندگان محتواهای آموزشی قراردادهای همکاری بستهاند تا به غنای مواد آموزشی خـود بیافزاینـد را شـاهد خواهیم بود. انگیزههای رقابتی در بازار آموزشی، خود از دیگر عوامل رویکرد اشتراک بین دانشگا ها مؤسـسات دارای محصول، برای ارائه دورههای جدیدتر، مدیریت آموزشی هوشمندتر سادهتر بین آنها خواه بود. در آینده بسیاری از دانشگاهها کاملاً مجازی خواهند بود. در حالی که دانشگاههای دیگـری بـه ارائـه دورههـای ادغامی که در آن آموزش حضوری چهره به چهره همراه پروژه های گروهی فردی بـرخط تکمیـل مـیشـوند، خواهند پرداخت. ظرفیت ارائه دورههای برخط یکی از استوارتری بخشهای خدمات دانشگاههـای آمریکـا در آینـده خواهـد بـود (Morison James .)بعلاوه انستیتوها در آینده از سیستمهای ارزیابی مبتنی بـر میـزان مهـارت در قیـاس بـا ارزیابی مبتنی بر "واحد درسی – ساعت" استفاده خواهند کرد تـضمینکننـدة شایـستگی افـراد موفـق در ایـن دورهها خواهند بود.

 

نتیجه

در دهة آینده تقویم سنتی ترمی فصلی دانشگاهها متحول خواهند شد تـا بـا زمـان غیرثابـت یـادگیری بـرخط سازگاری داشته باشند. ثبتنام در فصل ثابتی از سال، جای خود را به ثبتنام ماهی یکبار یا... خواهد داد. شاید مهمترین بخش در پدیده گذر در مؤسسات آموزش عالی مربوط بـه تغییـر نقـش ثابـت اسـتاد معلـم آن مؤسسات باشد. در آینده استاتید نقش خود را به جای ایفای یک منبع اطلاعات غنی، به طراحان تولیدکنندگان شیوههای آموزش کارآمدتر تغییر خواهند داد. دانشجویانی که امروزه بعنوان جاذبان علـوم از اسـاتید خـود عمـل میکنند در آینده بعنوان همکاران کمتجربه که در اثنای تعامل در یک دورة مبتنی بر پروژه گروهی دانش علم خود را تکمیل میکنند، مطرح خواهند بود. مدیران مسئولان مؤسسات آموزش عالی دیگر بصورت انفرادی کار نخواهند کرد بلکه در غالب گروهی به ارائه خدمات: ارزیابی، طراحی درس، چند رسانهای کـردن دروس ارائـه شده به دانشآموزان برخط، خواهند پرداخت. کلاسها غالباً توسط اساتید جوان یا استادیاران اداره میشود تـا در فرایند یادگیری دانشجویان، آنها را هدایت کنند. در سال 2020 چشمانداز مؤسسات آموزش عالی در جهان متفاوت خواهد بود. در کنار ساختمانها دفاتر محلـی آن مؤسسات، خصوصاً برای جوانـان دورههـا ادغـام شـده ارائـه مـیشـوند (ترکیبـی از دوره بـرخط آمـوزش سرکلاسی). دانشجویان دیگر به استاد بعنوان تنها نقطه اتکاء سیستم آمـوزش نخواهنـد نگریـست. بلکـه شـیوه مرسوم آموزش مبدل به آموزش مبتنی بر پروژههای گروهی خواهد شد. هدف غـایی در آمـوزش، معطـوف بـه تولید فارغالتحصیلانی خواهد شد که قادر به استفاده از انبوهی از ابزارهای فناوری اطلاعات ارتباطات هستند روش دسترسی، ارزیابی، تحلیل انتقال نتایج آن را میدانند میتواننـد در گـروههـائی مرکـب از ملیـتهـای مختلف به انجام کار گروهی بپردازند. نهایتاً موارد ذیل از عوامل موثر در توجیه توجه به سرمایهگذاری ویژه در توسعه ICT دانشگاهها است:

* ICT تعامل افراد با یکدیگر سیستم بطور کلی تعامل فرد بادانش را تغییر اساسی میدهد.

* دانش مهمترین کالای محیط بنگاه علمی است کلیه جزاء فرآیند تولیـد بکـارگیری دانـش توسـط

ICT در حال تغییر است.

* ICT هدف – ماموریت – عملیات مدیریت محصول دانشگاه را تغییر خواهد داد.