بررسی نقش آموزش الکترونیکی در حل مشکلات آموزشهای سنتی و استفاده از آن برای همگانی کردن امر تعلیم و تربیت در ایران

زهرا بهشتی

کارشناس ارشد کامپیوتر

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

 (موضوع مقاله: شیوههای نوین در آموزش مجازی)

چکیده: تلاش انسانها در قرن بیست یکم بـرای کـسب قابلیتهـای لازم بـرای زنـدگی کـه مملـو از فنـاوری اطلاعاتی ارتباطاتی است باید در جهت افزایش روزافزون دانش کاری فناوری نوین باشد. مهمترین شـاخص توسعه هر کشور، براساس میزان تولید، وزیع مصرف اطلاعات در آن تعیین مـیگـردد. آمـوزش الکترونیکـی وسیلهای است که انسانها را در رسیدن به این هدف یاری می رساند. با استفاده از آموزش الکترونیکـی مـیتـوان خیلی سریع راحت به "خودآموزی" پرداخت. در عرصه آموزش الکترونیکی میتوان فرصتهایی یافت کـه ارائـه فاهیم مطالب درسی را با استفاده از امکانات کمک آموزشی دیداری شنیداری پیشرفته، بسیار غنی جذاب نمود. انعطافپذیری این نوع آموزش، محیط آموزشی مناسبی را برای افرادی کـه بـه دلیـل تعهـدات شـغلی یـا شخصی قادر به شرکت کردن در یک کلاس رسمی نیستند، فراهم می آورد. در این شیوه آموزش بـا اسـتفاده از فناوری روز در امر تعلیم تربیت بهره یری از اساتید مجـرب مـیتـوان گامهـای مـوثری در زمینـه آمـوزش همگانی ارتقاء سطح دانش جامعه برداشت. با بهرهگیری از ابزارهای فناوری نظیر اینترنت انواع نرمافزارهـای آموزشی، امکان برگزاری دورههای متنوع در سطوح مختلف به صورت مجازی مطابق با استانداردهای آموزشی فراهم میگردد. با استفاده از امکانات شبکه، در هر زمان هر مکان مـی تـوان بـه مطالعـه دروس پرداخـت. بـا پیدایش آموزش الکترونیکی، دیگر نیازی به امکانات فیزیکـی بـا هزینـه بـالا بـرای آمـوزش نیـست مـش کل دسترسی به اساتید مجرب نیز حل میگردد، همچنین دسترسی به اطلاعات امکان یادگیری رشتههای مختلف علمی در حداقل زمان، میسر میباشد. در حین مطالعه نیز، امکان دستیابی به منابع اطلاعاتی بـسیاری از طریـق کتابخانههای دیجیتالی سایتهای مختلف فراهم است. در این نوع آموزش، اساتید فراگیران در تمـام دنیـا، از طریق شبکه میتوانند با یکدیگر ارتباط برقـرار کننـد بـه بحـث کفتگـو بپردازنـد . فراگیـران بـا شـرکت در فعالیتها گروهی برای انجام تکالیف کلاسی پروژههای داده شده، تشویق میشوند تا از خـود کنجکـاوی ابتکار بیشتری نشان هند خلاقیتهای خود را به منصه ظهور برسانند. کشور ما به دلیل کثرت داوطلبـان تحـصیل در دانـشگاه بازمانـدگان از تحـصیل در دوره هـای ابتـدایی متوسطه نیاز به تربیت کادر آموزشی مدارس، ایجاد فرصت ادامه تحصیل برای کارمندان تنگناهای اقتـصادی، آموزش الکترونیکی تواند کمک شایانی در جهت آشنایی با علوم مهارتهای جدید، بوجود آوردن فرصـتهای آموزشی تکمیل برنامههای آموزشی مدرسه دانشگاه باشد. امـا قبـل از هـر عملـی بایـد بـه رفـع مـسائل مشکلات در خصوص توسعه آموزش الکترونیکی پرداخت. از عواملی که در ایران باعث محـدودیت در توسـعه بهینه کردن آموزش الکترونیکی ارائه این نوع آموزش در شکل پیشرفته می شود مـیتـوان بـه محـدودیت در پهنای باند مخابراتی عدم دسترسی به اینترنت تجهیزات رایانهای در شهرهای مختلف، عدم تـدوین محتـوای آموزشی زیر ساختارهای مناسب این نوع آمـوزش اشـاره کـرد. همچنـین مـشکلاتی از قبیـل شـیوه ارزیـابی فراگیران، آموزش دروس عملی، یا نوع شکلگیری شخصیتی افـراد تحـت تعلـیم ایـن نـوع آمـوزش از نظـر ارتباطات اجتماعی فنون همکاری، وجود دارد که با تدابیر خاصی، بایستی به رفع آنها پرداخت.هدف از این مقاله، بررسی مزایای آموزش الکترونیکی در کنار آموزش سنتی ارائه راهکارهایی در خصوص حل مسائل مشکلات این نوع آمـوزش در ایـران اسـت . امیـد اسـت در آینـدهای نزدیـک بـا اسـتفاده از آمـوزش الکترونیکی بسیاری از مشکلات آموزشی کشور مرتفع گردد اهداف والای آموزش پرورش آمـوزش عـالی در امر تعلیم تربیت، محقق گردد.

واژه های کلیدی : آموزش الکترونیکی دانشگاه مجـازی کلاسـهای مجـازی آمـوزش هوشـمند سیـستم

مدیریت آموزش

1 .مقدمه

جامعه اطلاعاتی همان مدینه فاضلهای است  که سالیان سال، هدف بزرگتـرین اندیـشمندان بـوده اسـت. بـا

پیشرفت فناوری توسعه ارتباطات، زمینه شکلگیری مدینه فاضـله ICT فـراهم شـده اسـت. درایـن میـان آموزش که رکن اصلی تولید توسعه دانش است از جایگاه ویژهای برخوردار اسـت. لازمـه رسـیدن بـه جامعـه اطلاعاتی، تولید توزیع دانش است که نقطه شروع آن آموزش است . اکنـون توسـعه علـم فـنآوری، جامعـه بشری را به سویی میکشاند  که استفاده از آموزش الکترونیکی امری اجتناب ناپذیر است. وجود شـبکههـای ارتباطی بسیار گسترده مانند اینترنت ابزار امکانات آموزشی پیـشرفته روشـهای آمـوزش را متحـول سـاخته

است. توانایی آموزش الکترونیکی  برای کمـک بـه همگـانی کـردن امـر تعلـیم تربیـت، بـه وجـود آوردن فرصتهای آموزشی، رفع نابرابریهای آموزشی تکمیل برنامههای مدرسه دانشگاه بسیار ضـروری مـیباشـد. اکنون طیف وسیعی از جویندگان علم را میتوان با استفاده از این امکانات تحت پوشش شبکه آموزشی درآورد برخلاف روشهای سنتی معمول در آموزش، بدون نیاز به شرکت در کلاسهای حضوری، در هـر نقطـه از دنیـا میتوان آموزشهای علمی را به مرحله اجرا درآورد. استفاده از اینترنت نرمافزارهـای آموزشـی مناسـب، امکـان برگزاری دورههای مختلف آموزشی را در سطوح مختلف به صورت مجازی مطابق بـا اسـتانداردهای آموزشـی فراهم میسازد. با استفاده از اینترنت تجهیزات چند رسانهای میتوان بسیاری از بازماندگان از تحصیل را یاری نمود. در آموزش الکترونیکی  میتوان با قرار دادن متون روی شبکه اینترنت استفاده از اسلایدها، فایلهـای صوتی تصویری، اتاقهای گفتگو، لوحهای فشرده نظائر آن، آموزش مفاهیم درسی را ساده تر کر . همچنـین از مزایای دیگر این نوع آموزش امکان دسترسی به کتابخانههای دیجیتالی امکان جستجو سریع در سـایتهای مختلف در حین مطالعه است، که این امر باعث صرفه جویی در وقت هزینه ها مـیگـردد. بـا تقـسیم مطالـب درسی به طور منطقی به بخشهای مجزا کم حجم سرعت یادگیری افزایش مییابد. اساتید فراگیر نیـز در کلاسهای مجازی صورت Online با یکدیگر در ارتباطند امکان گفتگو از طریـق مـتن شـنیدن صـدای استاد نیز وجود دارد. فراگیر نیز میتوانند از طریق پست الکترونیکی یـا ارتبـاط Online پرسـشها سـؤالات خود را مطرح کنند پاسخهای خود را دریافت کنند. در آموزش الکترونیکی کیفیت آموزش بـسیار مهـم اسـت، زیرا برای افراد تحت تعلیم این نوع آموزش جایگزین آموزش سنتی در مدارس دانشگاهها مـی گـردد نکتـه مهم آن است که بازدهی آن بایستی مشابه با آموزشهای سنتی باشد. در هر کشوری مؤسسات آموزش الکترونیکی، بنا به مقتضیات آموزشی خاص آن کشور تأسیس شـده انـد. در کشوری مانند استرالیا، گستردگی خاک پراکندگی جمعیت مهمترین عامل پیدایش رواج آموزش الکترونیکـی است. در کشورهایی نظیر چین هندوستان، عامل اساسی گرایش به نظام آموزش الکترونیکـی ناکـافی بـودن ظرفیت آموزش عالی موجود محدودیت بودجه آموزشی است. در کشورهای آلمـان، آمریکـا، فرانـسه، ژاپـن انگستان مسئله آموزش بزرگسالان تداوم آموزش آنان آشنایی با علوم مهارتهای جدیـد، از عوامـل مهـم تأسیس مؤسسات آموزش الکترونیکی است. در اغلب کشورهای آفریقایی نارسایی آمـوزش ابتـدایی، متوسـطه عالی تنگناهای اقتصادی سبب شده است که آموزش الکترونیکی به مثابه نظامی کم هزینه، تـا حـدود زیـادی جایگزین نظام آموزش سنتی شود. در کشور ما نیز کثرت داوطلبان تحصیل در دانـشگاه، نیـاز بـه تربیـت کـادر آموزشی مدارس ایجاد فرصت ادامـ تحـصیلی بـرای کارمنـدان در تأسـیس راهانـدازی مؤسـسات آمـوزش الکترونیکی نقش اساسی داشته است. هم اکنون در کشور سه میلیون صد سی وپنج هزار نفر در سنین 11 تا 17 ساله بازمانده از تحصیل  داریم جمعیت کثیری که در انتظار ورود به دانشگاهها هستند . راه حل مناسب جهت رفع این مشکل، استفاده از آموزش الکترونیکی در کنار آموزش سنتی است. در این مقاله ابتدا بـه تعریـف آموزش الکترونیکی از دید کارشناسان، سپس به بررسی اهـداف ایـن نـوع آمـوزش مـسائل مـشکلاتی کـه پیادهسازی این نوع آموزش در برخواهد داشت، پرداخته میشود.

2 .تعریف آموزش الکترونیکی

امروزه اینترنت به دلیل صرفه جویی در هزینه زمان، در اکثر کاربردها  نظیر تجـارت، ارتباطـات آمـوزش جایگاه ویژهای پیدا کرده است. از اینرو استفاده از آن در بسیاری از کاربردها امری اجتناب ناپذیر اسـت . یکـی از کاربردهای آن که اخیرا" نظر کارشناسان تعلیم تربیت کشور مان را به خود جلب کـرده، آمـوزش الکترونیکـی است. آموزش از راه دور هم اکنون سالها است که در دنیا متداول رایج است اما ترکیب آن با اینترنت منجر بـه ابداع روش جدیدی  از آموزش به نام "آموزش الکترونیکی" شده است. پیـادهسـازی مناسـب ایـن روش بـا استفاده از اینترنت مشکل آموزش حضوری را از نظر زمانی مکانی حل می کند. آمـوزش الکترونیکـی در عـین حال که بسیار موثر کار آمد است از لحاظ تجاری نیز مقرون به صرفه میباشد قابل دسترسی بـرای تمـامی افراد از هر قشر موقعیتی است. در این روش با استفاده از ارتباط طرفه در اینترنت امکان ارتباط میان اسـتاد دانشجو همچنین دانشجویان با یکدیگر، مستقل از زمان مکان وجود دارد. متقاضیان مـیتواننـد از طریـق اینترنت ثبت نام نموده، از میان در ارائه شده انتخاب واحد نمایند، جزوه درس مورد نظر را مطالعـه کننـد، از جلسات درس استاد استفاده نمایند در آخر دوره نیز امتحان بدهند. همچنین میتوانند هر روز هر لحظـه کـه اراده نمایند با استاد همکلاسیهای خود از طریق اینترنت ارتباط برقرار کنند به تبادل نظر مباحـث گروهـی پیرامون مفاد درسی یا تمرینهای داده شده از طرف استاد، بپردازند . در مجموع میتـوان گفـت : " آمـوزش الکترونیکی عبارت است از ارائه محتـوای آموزشـی تجربیـات اسـاتید مجـرب هـر رشـته از طریـق فـنآور الکترونیک به دانشجویان علاقه مند، که این دانشجویان میتوانند در هر نقطه جهان از این آموزشـها بهـره منـد گردند. به عبارت دیگر یک سیستم موزش الکترونیکی کاری جدید هنرمندانه راه حلی جامع میباشد که بـه مؤسساتی که خواهان حرکت در مسیر فنآوری روز تغییر روشها محیطهای آموزشـی خـود هـستند، امکـان دستیابی به شیوههای نوین آموزشـی را مـیدهـد." درایـن قـسمت بـه تعـاریف دیگـری در خـصوص آمـوزش الکترونیکی از دید کارشناسان  پرداخته میشود.

Block Howard میگوید: "آموزش الکترونیکی توجه به یادگیری از طریق اینترنت است." Masie Elliott میگوید: "آموزش الکترونیکی، فناوری شبکه را برای طراحی، انتخـاب، ادارهکـردن بـسط دادن آموزش به کار میبرد." دست اندرکاران سیستمهای Cisco نیز معتقدند که: " آموزش الکترونیکی یـک یـادگیری اینترنتـی اسـت کـه میتواند شامل رساندن مطلب در چندین شکل، مدیریت آمـوزش یـک مجموعـه شـبکه شـده از فراگیـران تعدادی توسعه دهندگان کارشناسان خبـره باشـد. همچنـین آمـوزش الکترونیکـی یـادگیری را سـریعتر بـا هزینهای کمتر میسر میسازد. علاوه دستیابی به آموزش برای همه شرکت همگـان در فرآینـد یـادگیری را فراهم میسازد."

Weggen Cornelia میگوید: "آموزش الکترونیکی رساندن مطلب از طریق تمام رسانههایی کـه اینترنـت، اکسترانت ها، بـه همـراه broad نـوار صـوتی/ تـصویری، تلویزیـون محـاورهای ROM-CD فـراهم میکنند میباشد." priest Greg از شرکت آموزش الکترونیکی ”Force Smart ”موارد زیر را در تعریف آموزش الکترونیکـی بیان میکند: " آموزش الکترونیکی پویاست محتوای آن کاملاً به روز است کارشناسان خبره هر علم صورت Online بهترین منابع در دسترس هستند. آموزش الکترونیکی صورت time-real عمـل مـیکنـد هـر زمـان کـه بخواهیـد مـیتوانیـد نیازتـان را برآوردهسازید. آموزش الکترونیکی نوعی تشریک مساعی است، زیرا افراد از یک یا چندین نفر یاد میگیرند نیز فراگیران را با افراد حرفهای خبره یک علم آشنا میکند. آموزش الکترونیکی متعلق به تک تک افراد است، هر فراگیرنده فعالیت مورد نظرش را انتخاب می کند سـپس میتواند ساعاتی در مورد آن، اطلاعات کسب کند. آموزش الکترونیکی جامع فراگیر است، زیرا یادگیری را از منابع بسیار زیادی فراهم می کند فراگیرنده را قـادر به انتخاب مدل آموزشی خاصی میسازد." با توجه به تعاریف بیان شده، میتوان نتیجه گرفت که این شیوه از آموزش دارای مزایـای بـسیاری اسـت . آمـار نشان میدهد  که در سال 1999 بالاترین روش آموزش از طریق CDهای آموزشـی بـا 53 %بـوده اسـت پیشبینی میشود که در سال 2004 آموزش الکترونیکی با 63 %مقام اول آموزش را داشته باشد. در کشور ما نیز با بررسی تجربیات موفق در توسعه آموزش الکترونیکی در مراکـز دانـشگاههای دنیـا ایجـاد زیرساختهای مناسب این نوع آموزش، میتوان بسیاری از مشکلات آموزشی کشور را حل کرد تا اهداف آمـوزش پرورش آموزش عالی در کشور تحقق یابند.

3 .حل بحران موجود در زمینه ورود به دانشگاهها با استفاده از دانشگاههای مجازی در ایران ورود به دانشگاه آمال بسیاری از دانش آموزان دبیرستانی است. راهیابی به دانشگاه مـشکلات فراوانـی  برای جوانان ما ایجاد کرده است. عدهای وارد دانشگاه میشوند عدهای پشت درهای بسته به امید ورود به دانشگاه در سالهای آینده باقی میمانند آنان که بضاعت مالی دارند، راهی کشورهای دور نزدیک مـی گردنـد تا شاید از این طریق آینده خود را تضمین کرده باشند. محدودیت در ظرفیت پذیرش در دانشگاههای مـا، باعـث بوجود آمدن چنین مشکلاتی شده است. کشور ما حدود 20 میلیون دانش آموز  دارد که این تعداد میخواهند در مدت 12 سال وارد دانشگاه شوند، همچنین حدود میلیون کودکی  دارد که هنوز وارد مدرسه نشد انـد با توجه به نوع تفکری که در جامعه ایجاد شده است که همه خواهان دستیابی به آموزش عالی هـستند، بـرای آینده نزدیک بایستی به دنبال راه حلهای مناسب باشیم. یکی از راه حلهای مناسب که میتواند ما را در حل ایـن مشکل یاری رساند ایجاد دانشگاههای مجازی است. در دانشگاهها مجازی مـیتـوان بـا اسـتفاده از آمـوزش الکترونیکی بسیاری از مشکلات آموزش عالی از قبیل کمبود فضای آموزشی مناسب اساتید مجرب را حل رد ضمن اینکه این نوع آموزش باعث صرفه جویی در وقت وهزینههای دانشجویانی میگردد که امکـان دسترسـی به دانشگاه را در شهر خود ندارد یا به دلیل مسائل دیگری، نمی توانند در کلاسهای حضوری دانـشگاه شـرکت کنند. در آموزش الکترونیکی مطالب درسی به بخشهای منطقی قابل فهم تقسیم میشود وب صورت انیمیشن، ویـدیو صدا در اختیار دانشجو قرا میگیرد دانشجو در حین مطالعه برای یادگیری بهتر استفاده از اطلاعات بیـشتر میتواند از کتابخانههای دیجیتالی سایتهای دیگـر اسـتفاده کنـد، همچنـین سـاعتها روزهـای خاصـی هـم مشخص میگردد تا دانشجو بتواند از طریق اینترنت صدا تصویر استاد را دریافت کند با استاد تبادل نظر کند . در پایان هر مبحث دانشجو یک گزارش در مورد آن تهیه می کند. اساتید تکالیف یا پروژههایی مورد نظر خـود را برای انشجویان مشخص میکنند پس از تعیین موضوع، چند دانشجو از نقاط مختلـف کـشور مـی تواننـد بـا یکدیگر ارتباط برقرار کنند به صورت مشترک با یکدیگر روی این پروژه کار کننـد آن را بـه اسـتاد تحویـل دهند. دانشجویان به تحقیق پژوهش میپردازند تا جواب مسائل خود را بیابند. بدین ترتیب در این نوع آموزش یک محقق تربیت خواهد د،که میتواند در آینده بسیاری از مشکلات صنعت اقتصاد کشور را حـل کنـد . امـا برای پیادهسازی این نوع آموزش ابتدا باید زیر ساختها اهداف آن را به درستی شناخت، تـا بـه اثـر بخـشی آن امیدوار بود.

4 .زیر ساختهای آموزش الکترونیکی

برای پیادهسازی زیر ساختهای آموزش الکترونیکی  باید ابتدا این زیر ساختها را شناسایی سپس نـسبت بـه پیادهسازی آن در راستای اهداف آموزش اقدام کرد. برای پیادهسـازی ایـن زیـر سـاختها مـیتـوان از تجربیـات دانشگاههای بزرگ دنیا در زمینه آموزش الکترونیکـی سـتفاده کـرد. در کـشورهایی کـه آمـوزش الکترونیکـی جایگزین آموزش سنتی شده است مشکل بعضا" کمبود دانشجو جلوگیری از صرف هزینه زیاد بـرای تـشکیل کلاسهای حضوری با تعداد کم دانشجو بوده است به این دلیل دانشگاههای مجازی پایهگذاری شد اند ولی در ایران مشکل، تراکم دانشجو است. اگر امکان تشکیل کلاس با ظرفیت کامل در دورتـرین نقطـه کـشور وجـود داشت باشد بهتر است از همان شیوه آموزش سنتی استفاده کرد  زیرا آموزش الکترونیکی علاوه بر محاسـنی که دارد، معایبی نیز دارد باید برای حل برخی از مشکلاتی که پیشتر ذکر شد، در کنار آموزش سـ نتی اسـتفاده شود.

یکی از مشکلات اساسی آموزش الکترونیکی در ایران، استانداردسازی آن است، هنـوز اسـتانداردسـازی در ایـن زمینه صورت نگرفته است  بسیاری از سسات سازمانها درگیر استاندارد کردن آن میباشـند. از مـوارد دیگری که بایستی در این زمینه به آنها پرداخت شود، عبارتند از [ 10 11 :] الف) زیرساختهای سختافزاری، نرمافزاری و مخابراتی: اساس کار در آمـوزش الکترونیکـی داشـتن امکانـات مخابراتی، سختافزاری نرمافزاری مطلوبست که هنوز در کشور مـا در شـرایط مناسـبی قـرار نـدارد. از طرفی امکانات مخابراتی کشور در حدی نیس که بتوان آموزش الکترونیکی را در تمام شـهرها اسـتفاده کرد. بنابراین برای همگانی کردن آموزش الکترونیکی، نیـاز بـه امکانـات سـخت افـزاری، نـرمافـزاری مخابراتی مناسبی داریم تا بتوانیم حداکثر بهره بری را از این نوع آموزش داشته باشیم. ب) مفاد آموزشی : موضوع مهم در موزش الکترونیکی محتوای آموزشـی مـواد درسـی آموزشـی اسـت . در آموزش سنتی 40 تا 50 درصد از مفاد آموزشی از طریق استاد بیان میگردد مابقی با شرکت در بحثها نقطه نظرات دانشجویان تحقیقات پژوهشهای آن تکمیل میگردد. در آمـوزش الکترونیکـی، نقـش اصلی در آموزش به عهده خود دانشجو است نقش استاد [12 ]از یک "منبع مطالـب علمـی" بـه یـک "مدیر ناظر بر فرآیند یادگیری" "تسهیلگر فرآیند یادگیری" تغییر مییابد. بنابراین متون درسی باید به گونهای باشد که کارایی آن مشابه آموزشهای حضوری باشد هدف از آموزش الکترونیکی تبـدیل متـون سنتی به الکترونیکی نیست، بلکه آموزشهای تخصصی با شیوههای جدید است بنابراین برای آمادهسازی دروس، بایستی در کنار استادان مجرب هر درس، اساتیدی نیز که با فناوری آموزشی آشنایی دارنـد، قـرار گیرند تا اثرگذاری دروس تضمین شوند. پس بایستی روی مفاد آموزشی، بسیار دقت گردد تا آنچه فراگیـر در آموزش سنتی میآموزد، بتواند از طریق آموزش الکترونیکی نیز فرا گیرد.

ج) رشته های آموزشی : در خصوص رشتههای آموزشی بایستی بررسی شود امکـان ارائـه چـه آموزشـهایی از طریق آموزش الکترونیکی است. آموزش الکترونیکی نمیتوانـد جـایگزین آمـوزش سـنتی گـردد. هـدف آموزش الکترونیکی در ایران بایستی روی دروس رشتههایی باشد که در آنها امکانات آموزشی کمتـری وجود دارد سیستم آموزش سنتی ما جوابگو نیست با به کارگیری امکانـات فنـاوری روز در آمـوزش الکترونیکی، میتوان مشکلات آموزشی کشور را در این گونه رشتهها مرتفع اخت.

د) شیوه جذب دانشجو: شیوههای جذب دانشجو در دانشگاههای مجازی باید به صورتی باشد تا دانشجویانی جذب شوند که آمادگی آموزش الکترونیکی را اشته باشند. هنوز آگاهی کامل در دانـشجویان نـسبت بـه آموزش الکترونیکی وجود ندارد. آموزش عالی نمیتواند دانشجویان را برای انشگاههای سـنتی بگیـرد بخشی از آنها را به صورت آموزش الکترونیکـی تربیـت کنـد . بایـد اطلاعـات کـافی در زمینـه آمـوزش الکترونیکی در اختیار دانشجویان قرار گیرد تا مانند دانشجویان دانشگاه پیام نور کـه از نحـوه آمـوزش در این دانشگاه آگاهی کافی دارند، دانشجویان دانشگاههای مجازی نیز شـناخت کـافی در خـصوص نحـوه آموزش این نوع دانشگاهها داشته باشند.

ه) شیوه ارزیابی فراگیران و دانشجویان: یکی از مشکلات آموزشهای الکترونیکی، شیوه ارزیابی فراگیـران دانشجویان در پایان دوره تحصیلی است. برای برگزاری امتحانات از طریق اینترنـت دو مـشکل اساسـی وجود دارد: اول آن که در برگزاری امتحانات به این شیوه هویت شخص امتحاندهنده، مشخص نیست آزمونها بایستی به صورت حضوری برگزار گردد. فراگیران هم باید به مراکز اصلی مراجعه کنند که خـود باعث بروز مشکلاتی برای آنان خواهد شد. مشکل دیگر در برگزاری امتحانات از طریق اینترنت، وضعیت امنیت شبکه برای برگزاری امتحانات است بایستی سؤالات استاد بدون تغییر بـه دسـت دانـشجو برسـد تغییر داده نشود یا از بین نرود در مورد پاسخها نیز بایستی این اطمینان حاصل گردد. راه حل مـشکل اول این است که فرهنگسازی شود روحیه عدم تقلب در دانشجویان تقویت گردد سیستم نمرهدهـی نیز تغییر کند مشکل دوم نیز با پیشرفتهایی که در امنیت شبکه به وجود آمده اسـت قابـل حـل اسـت . بنابراین با رفع دو مشکل فوق، برگزاری آزمونها از طریق اینترنت امکان پذیر خواهد شد.

و) ارتباطات اجتماعی و فنون همکاری: یکی از مهمترین زی ساختهای که آموزش الکترونیکی بر آن تاکیـد دارد فنون همکاری است. این فنون در دانشگاهها از طریـق همکـاری بـین دانـشجویان درتحقیقـات پژوهشها، ارتباط اساتید با دانشجویان در کلاس درس موارد دیگر به صورت ضمنی ایجاد میگردد ولی در آموزشهای مجازی چنین امکاناتی وجود نخواهد داشت. مثلا" اگر فردی از طریق آموزش الکترونیکـی مدرک دکتر بگیرد، هنگامی که مدیر شرکت یا مؤسسهای میگردد از نظر ارتباطات اجتماعی با کارمندان خود مشکل خواهد داشت نمیتواند آنها را به درستی رهبـری کنـد، زیـرا در طـول تحـصیل ارتباطـات اجتماعی بسیار کمی داشته است. این مورد یکی از معایب اساسی آموزش الکترونیکی در مقابـل آمـوزش سنتی است.

مطالعه ضرورتها بایدها، جامعه را به سمت استفاده جدی از روشهای نـوین آموزشـی در ایـن میـان آمـوزش الکترونیکی سوق میدهد. با توجه به اینکه آموزش الکترونیکی محدودیتهای آموزش سنتی  از قبیل: نیاز بـه تأسیس ساختمانها امکانات فیزیکی، صرف هزینههای گزاف مشکل کمبود اسـاتید مجـرب را نـدارد، بـرای آموزش حد مرز روشنی وجود ندارد هرکس به راحتی می تواند به اطلاعات تمامی رشتههای علمی در حداقل زمان ممکن، دست یابد.

5 .شیوههای آموزش الکترونیکی

یادگیری آسان لذت بخش [13 ]مهمترین خصوصیت یک سیستم آموزشی است. یک سیستم آموزشی، با ارائه مطلوب، مناسب ساده مباحث آموزشی، فرآیند یادگیری را بـسیار سـاده لـذت بخـش مـیکنـد. سیـستمهای مدیریت آموزش [14 ]نرمافزارهایی در آموزش الکترونیکی هستند که پیشرفت کارایی یادگیرنده را مدیریت ردیابی میکنند. وظیفه آنها ایجاد، ذخیره ارائه دورههای آموزشی است. آنچه از آنها انتظار میرود این است که مناسبترین درس را در بهترین زمان با بهترین کیفیت در اختیار یادگیرنده قرار دهنـد . هـر درس بـه بخـشهای کوچکی [11 ]به نام Sco تقسیم میشود. هر درس از صد Sco یا بیشتر تشکیل میشود. از وظـایف نـرمافـزار موزشی، مدیریت Sco هاست که بایستی آنها را مرتب ند در موقـع نیـاز، در اختیـار فراگیـران قـرار دهـد. انتخاب سیستم مدیریت آموزش مناسب میتواند مهمترین تصمیم سازمانهایی باشد که گام در عرصه آمـوز الکترونیکی میگذارند. نمیتوان نرمافزار خاصی را به همگان توصیه کرد بلکه خود خریدار باید ازبین محصولات موجود در بازار نرمافزاری را انتخاب کند که پاسخگوی نیازهای او باشد. اصل مهم در آموزش، "شیوه آموزشی" است. چنانچه شیوه آموزشی بـه گونـهای باشـد کـه آمـوزش مرحلـه "دانش" [14 ]به مرحله "درک" "کاربرد" برسد، در این صورت آن دانش در حافظه فراگیر نهادینه مـیشـود. با امکانات تجهیزاتی که آموزش الکترونیکی میتواند در اختیار بگیرد، میتوان شـیوههـای نـوینی در آمـوزش [13 ]پیادهسازی کرد که برخی از آنها عبارتند از:

الف) شیوه آموزش الکترونیکی – تعاملی (به کمک استودیوی مجازی ? تعاملی): در این شیوه آموزشی فراگیر تنها یک تماشاگر نیست بلکه بعد از تمام شدن هر مبحث آموزشی میتواند در یک محـیط شـبیهسـازی شده، آموختهها دانستههای خود را تمرین نماید وهمین امر باعث ارتقـا دانـستههـای فراگیـر از مرحلـه "یادگیری" به مرحله "کاربرد" میشود. این در حالی است که در اغلب روشها فقط "دانـش" آن مبحـث آموزشی کسب میشو .

ب) تکرار و تمرین (به کمک استودیوی مجازی ? تعاملی ): تکرار مادر تمام مهارتهاست بر اساس یافتـههـا در پژوهشهای یادگیری، قسمت اعظم آموختهها تا ساعت پس از یادگیری به دسـت فراموشـی سـپرده میشوند. در آموزش الکترونیکی، امکان استفاده از محیط تمرینی جذاب (کـه در آن بتـوان بـه تمـرین آموختهها پرداخت) وجود دارد که این امر در نهادینه کردن یادگیری انتقال آموختههـا از حافظـه کوتـاه مدت به حافظه مدت بلند مدت نقش به سزایی دارد.

ج) آموزش هوشمند (به کمک استودیوی مجازی ? تعاملی:) با استفاده از این شـیوه اگـر فراگیـر در محـیط تمرینی با مشکلی مواجه یا قسمتی را فراموش د، میتواند با استفاده از راهنمای فعال هوشمند محیط این مشکل را حل نماید. در دانشگا هاروارد  درس مدیریت به شیوه آموزش الکترونیکی با استفاده از نرمافزارهای هـوش مـصنوعی، آموزش داده میشود. به عنوان مثال اگر دانشجو درس رهبری را از روی اینترنت انتخاب کند، ابتـدا 10 نیـروی مجازی در اختیار او قرار میگیرد مدیریت یک شرکت مجازی میگردد. سپس شرکتهایی با این شرکت قرارداد میبندند خواستار انجام کارهایی از شرکت مورد نظر میگردند. حال نوبت به تـصمیمگیـری مـدیریت شـرکت است. برای هر تصمیم، نمرهای در نظر گرفته میشود. چنانچه بعـد از تـصمیمات اتخـاذ شـده شـرکت مجـازی ورشکسته گردد، با آخرین مستندات مقالات استادان بزرگ مدیریت در دنیا، اشکالات تصمیمات اشتباه مدیر شرکت، مشخص میگردد او راهنمایی میگردد. بر اساس آنچه توضیح داده شد، برای پیادهسازی یک سیستم آموزش الکترونیکی، اجزای [16 ]زیر لازم است:

صفحه اصلی (Page Home :(این صفحه اولین صفحهای است که بعد از نوشتن آدرس سایت نمایش داده میشود در برگیرنده منویی است که به بسیاری از صفحات دیگر نظیر صفحات مشخصات مؤسسه آموزشی، راهنمای استفاده از برنامه، پرونده مدرسان فراگیران، فرمهای ثبـت نـام جزئیـات دوره هـای آموزشی به صورت Hyperlink متصل است. پرونده مدرسان (Profile Instructors :(کلیه متقاضیانی که به اطلاعاتی در رابطه با مدرسـان نیـاز دارند میتوانند پروندههای مربوط به آنها را در این قسمت مـشاهده نماینـد. ایـن قـسمت بـه درخواسـت کنندگان اطلاعاتی در رابطه با مدرسان گوناگون مرتبط با دورهها همچنین تخصصهای ویـژه ایـشان ارائه میدهد.

پرونده فراگیران (Profile Students :(این بخش فهرست از کلیه متقاضـیانی کـه بـرای دورههـای گوناگون ثبت نام کرد اند در اختیار کاربر قرار میدهد با انتخاب نام آنها مـیتـوان بـه اطلاعـات آنـان دست یافت.

مشاوره (Counseling :(این قسمت برای راهنمایی فراگیران در انتخاب دوره مورد نظـر بـا توجـه بـه سوابق آموزشی، استانداردهای کاری آموزشی، علایق مسیر حرفهای آنان میباشد.

ثبت نام (Registration :(در این قسمت متقاضیان میتواند برای یک دوره آموزشی مشخص ثبت نام نمای . متقاضیان دارای حق انتخاب بین روش تعیین شد شخصی روش مبتنی بـر راهنمـایی مـدرس میباشند. متقاضی در هر زمان از هر مکان برای هر دوره ای میتواند ثبت نام نماید. بـا انتخـاب شـیوه "تعیین شده شخصی" فرد میتواند در هر زمانی که بخواهد به هر دوره آموزشی که ثبت نام نمـوده وارد شود. اما دورههای "مبتنی بر راهنمایی مدرس" تنها در زمانهای مشخص تعیـین شـده قابـل دسترسـی خواهند بود.

کاتالوگ دوره (Catalogue Course :(این قسمت مشخصات کلیه دورههای قابل ارائـه موجـود را باذکر سر فصلها تعیین دورههای زمانی در اختیار متقاضیان قرار میدهد. این کاتالوگ کلیه دورههـای آموزشی موجود را که متقاضیان میتوانند از آنها استفاده کنند، فهرست کرده، شرح مختصری در خصوص آنها میدهد.

امتحان (Test :(فراگیران برای اتمام هـر دوره بایـد در امتحـان پایـان دوره شـرکت کننـد . نمـرات امتیازات کسب شده در پایگاه دادههایی برای ارجاعات ارزیابیهای بعدی خیره میگردد.

گپ (Chat :(فراگیران مدرسین از این بخش برای انجام بحثها شفاف کردن نکات تکنیکی اسـتفاده مینمایند. همچنین فراگیران نیز از طریق این قسمت، میتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

کلاس درس (Classroom :(این بخش از مهمترین قسمتهای دورههای تحت دیریت مدرسان است. قسمتهای این صفحه بـه ابزارهـای گونـاگون نظیـر "قـسمت chat" "فهرسـت مدرسـان" "دفترچـه

یادداشت " بخش "محتوای آموزشی" تقسیم میگردد. قسمت محتوای آموزشی بـه صـورت تـصاویر متحرک با نرمافزارهای چند رسانهای تهیه میگردد. قسمت گپ (Area chat (بـرای رتبـاط متقابـل فراگیران مدرس در طول زمان آموزش مورد استفاده قرار میگیرد. دفترچه یادداش بـرای ثبـت نکـات مهمیکه به صورت پست الکترونیکی هم قابل ارسال میباشند کار گرفتـه مـیشـود. در ایـن قـسمت امکان استفاده همزمان از چند مدرس برای فراگیرنده مهیا میباشد شام فهرستی از مدرسان که برای رفع مشکلات میتوان به آنان ارجاع کرد، میباشد.

محدوده شخصی فراگیران (Student Area Personal :(این قست برای ارائه کلیه جزئیات مربـوط به فراگیران در طول دوره مورد استفاده قرار میگیرد. مدیر شبکه اختیارات لازم برای بـه روزکـردن ایـن جزئیات را دارد.

تابلو اعلانات (Notice Board :(کلیه پیامهای مهم مرتبط بـا فنـاوری اطلاعـات بـه صـورت کلـی اطلاعات خاص ویژه مربوط به دورهها در این قسمت به نمایش در میآیند.

کتابخانه(Library :(در این بخش، میتوان به جزئیات کلیـه موضـوعات فنـی محتـوای دوره هـای آموزش دست یافت. این بخش بر اساس دورههای آموزشی گوناگون تقـسیم مـیشـود. در ضـمن کلیـه مطالب مرتبط به صورت خود آموزهای HTML در این قسمت قرار داده میشوند.

درسهای قبلی (Previous Lessons :(در این بخش فراگیرنده میتوانـد مطـالبی را کـه قـبلا" مـورد مطالعه قرار داده، بازنگر کند در صورت عدم تمایل میتواند با گذشتن از ایـن قـسمت مـستقیماً وارد مباحث جدید شود.

پست الکترونیکی:(mail-E (از این طریق فراگیران میتوانند به صورت line Off با هر کس دیگـری ارتباط داشـته باشـند همچنـین مـیتوا نـد یادداشـتهای خـود را از کـلاس درس در دفترچـه یاددا شـت (notepad (بنویسند مطالب را به پست الکترونیک فرد مورد نظر ارسال نماید. فراگیران از طریق این بخش میتوانند با مدرسان تماس گرفته ابهامات خود را بر طرف نمایند.

گواهینامه (Certificate :(در این قسمت برای فراگیرا قبول شده در امتحانات بـه صـورت Online گواهینامهها به شکل مرسوم یا دیجیتال صـادر مـیشـود فراگیـران بـه صـورت پویـا رتبـهبنـدی میگردند. از مزایای سیستم آموزشی الکترونیکی این است که میتواند امکاناتی فراهم کند که تنظیم محیطهای یـادگیری براساس خواستهها سلایق کاربران باشد تا آموزش برای کاربر لذت بخش باشد. با استفاده از امکاناتی که ایـن سیستم آموزشی، در اختیار کاربران قرار میدهد، روشهای یادگیری نیز متنوع خواهد بود.

6 .روشهای یادگیری در دورههای آموزش الکترونیکی

روشهای یادگیری در دورههای آموزش الکترونیکی [16 ]را در میتوان به سه دسته اصلی تقسیمبندی نمو : الف) یادگیری شخصی : در این روش شخص رشته مورد علاقه خود را انتخاب کرده در اینترنت به جستجو تحقیق در مورد آن میپردازد سؤالات خود را از استادان رشتهها به صورت غیـر مـستقیم (Line Off ( میپرسد. ب) یادگیری جمعی (گروهی): در این روش سعی میشود با استفاده از ابزارهای مختلفی مانند سالنهای بحث تبادل نظر (Forum (همچنین گفتگو اینترنتی (Chat (میزان همکاری گروهی فراگیرا بـالا رود تا حد امکان فنون همکاری در آنها تقویت گرد . با استفاده از این شـیوه فراگیـران بـه طـور همزمـان در اینترنت حضور مییابد در مورد موضوعهای درسی یا تمرینها تحقیقهای ارائه شـده از طـرف اسـتاد دوره به بحث گفتگو میپردازد. یک نفر در این بحث نقش استاد راهنما را دارد نکـات سـؤالات محور بحثها را برای گفتگو تبادل نظر مطرح مینماید. ج) کلاسهای مجازی : این روش که بهترین موثرترین شیوه آموزش الکترونیک به شمار مـیآیـد، برپایـه فناوری کنفرا های ویدئویی شکل گرفته است. در این روش معلم شاگرد تصویر یکدیگر را دیده به صحبت تبادل نظر میپردازند.

تنوع روشهای یادگیری در آموزش الکترونیکی باعث میگردد که فراگیران روشی را برای یادگیری انتخاب کنند که مطابق با سلایق آنها باشد. ضمن اینکه فراگیران میتوانند پاسخ سؤالات خود را به طروق مختلـف دریافـت کنند مشکلاتی که بعضی از افراد در آموزش سنتی در خصوص مطرح کردن نظریات سؤالاتشان دارند، مانند ترس از تمسخر دیگران یا بی اهمیت بودن نظرات آنها، در این یوه آموزش وجود ندارد به راحتی میتوانند به حل مسائل خود بپردازند.

7 .نتیجه گیری

پیتر سنج  یکی از دانشمندان بزرگ در زمینه مدیریت نویسنده کتاب پنج فرمان می گوید: "در قـرن جدیـد تنها چیزی که شما را میتواند از بقیه رقبا جلوتر بیندازد، یادگیری سریعتر میباش ." اکنون دانشگاههای معتبر در دنیا تصمیم گرفتند درسهای خود را بر روی اینترنـت قـرار دهنـد . رویکـرد جدیـد در یـادگیری، درگیـر نمـودن فراگیرنده دانشجو در مباحث درسی است. نگاه به آموزش عـوض شـده اسـت. دیگـر لازم نیـست کـه بـرای دستیابی به آموزش ابتدایی، متوسطه عالی مانند گذشته یک روند استاندارد، دنبال شود. در کشورهای صـنعتی این موقعیت فراهم شده که از طریق آموزش الکترونیکی در هر مکان هـر زمـان، امکـان آمـوزش در سـطوح مختلف فراهم باشد. در این شیوه آموزش، کیفیت آموزش بسیار مهم است، زیرا برای افراد تحت تعلیم، این نـوع آموزش، جایگزین آموزش سنتی در مدارس دانشگاهها میگردد بـازدهی آن بایـستی مـشابه بـا آموزشـهای مزایای بسیار این شیوه آموزشی باعث توجه صاحب نظران امر تعلیم تربیت کشورمان شده اسـت .

سنتی باشد.

این مزایا عبارتند از:

امکان یادگیری، برای هر فردی در هر زمان هر مکانی به صور مادامالعمر وجود دارد. ? برای آموزش حد مرز روشنی وجود ندارد به راحتی می توان به اطلاعـات تمـامی رشـتههـا علمـی در حداقل زمان، دسترسی داشت. امکان آموزش همگانی فراهم میگردد. ? مشکلات آموزش پرورش آموزش عالی نظیر کمبود اساتید مجرب فـضای آموزشـی مناسـب حـل ?  میگردد. به دلیل استفاده از وسایل کمک آموزشی محیطهایی برای تمـرین آموختـههـا دانـستههـا یـادگیری ? سریعتر میگردد مطالب درسی در حافظه نهادینه میشوند. امکان استفاده از کتابخانههای دیجیتالی جستجو در سایتهای مختلف در حـین مطالعـه، باعـث صـرفه ?  جویی در وقت وهزینه میگردد. با فراهم آوردن ایجاد محیطی برای تمرین آموختهها، در عمل نیز آموختـههـا پیـادهسـازی مـیگـردد ? ابهاماتی که قبلا" وجود داشته، از بین میرود. تنوع روشهای یادگیری در آموزش الکترونیکی باعث میگـردد کـه فراگیـران روشـی را بـرای یـادگیری ? انتخاب کنند که مطابق با سلایق آنها باشد. فراگیران میتوانند پاسخ سؤالات خود را به طروق مختلف دریافت کنند مشکلاتی که بعـضی از افـراد ? در آموزش سنتی در خصوص مطرح کردن نظریات سؤالاتشان دارند، مانند ترس از تمسخر دیگران یا بیاهمیت بودن نظرات آنها، در این شیوه آموزش وجود ندارد. با توجه به آن که نقش اصلی در این نوع آموزش به عهده خود فراگیر است، فراگیران از خود کنجکـاوی ? میشود. بیشتری نشان میدهند به تحقیق پژوهش میپردازند. بدین ترتیب در پایان دوره یک محقق تربیـت با توجه به مزایایی که در شیوه آموزش الکترونیکی ذکر شد، استفاده از در امر تعلیم تربیت امـری اجتنـاب ناپذیر است، اما برای توسعه آن در ایران مشکلاتی وجود دارد که ابتدا بایـستی ایـن مـشکلات حـل گردنـد تـا  بهرهبری مناسب از این شیوه آموزشی، محقق گردد. از جمله این مشکلات میتوان به موارد زیر اشاره کرد: ناکافی بودن امکانات نرمافزاری سختافزاری نامناسب بودن زیرساختهای مخابراتی از نظر محـدویت ? در پهنای باند عدم دسترسی به اینترنت در شهرهای مختلف

عدم استاندارد لازم، جهت تبدیل مفاد آموزشی روش سنتی به شیوه الکترونیکی

مشکل آموزش دروس عملی ارزیابی فراگیران به صورت Online

عدم اطلاعرسانی کافی در خصوص این شیوه آموزشی در نتیجه عدم آگاهی جامعه از امکانات آن در ایران هدف آموزش الکترونیکی، بایستی روی رشتههایی باشد که در آنها امکانات آموزشی کمتری وجود دارد سیستم آموزش سنتی ما جوابگو نیست با به کارگیری امکانات فناوری روز در آموزش الکترونیکی میتوان مشکلات آموزشی کشور را در این گونه رشتهها مرتفع ساخت. همچنین بایستی به متقاضیان جذب در این نـوع آموزش اطلاعرسانی کامل صورت گیرد تا با آگاهی کامل آن را انتخاب کنند . با توجه به آن که افراد تحت تعلیم این نوع آموزش، از ارتباطات اجتمـاعی کمتـری بـا اسـاتید همکلاسـیهای خـود، نـسبت بـه آمـوزش سـنتی برخوردارند، لذا فنون همکاری ارتباطات اجتماعی در آنها بایستی تقویت گردد تا در آینده فراگیران ایـن شـیوه آموزشی نیز، بتوانند به خوبی از عهده مسؤولیتهای محوله برآیند. امید است در آیندهای نزدیک، مشکلات تعلـیم تربی افراد جامعه ما، با استفاده از شیوههای نوین آموزشی حل گردد افـرادی تربیـت شـوند کـه سـرمایه پشتوانه محکمی برای علم صنعت اقتصاد کشور باشند.به امید آن روز.

منابع

 ادیبان بهار، آموزش پرورش در مدینه فاضله ICT com.iritn.www 83 .

 . http://www.etvto.ir/ostadonline،الکترونیکی یادگیری

 آموزش الکترونیکی در یک نگاه،

 .http://www.hamvatansalam.com/news10694.html

 معرفی آموزش از راه دور، com.fars_reisu.www://http .

 روشهای یادگیری در آموزش الکترونیکی،com.persiaelerning.www://http 82 .

 رویکرهای سنتی مدرن در آموزش یادگیری

 .http://www.openlearningcenter.com/Maghale/Melearning.htm

 خبرگزاری مهر، "دانشگاه مجازی چقدر میتواند در حل بحران موجود در زمینه ورود به دانشگاهها موثر باشد؟"

 .1383 ،تهران http://www.mehrnews.ir/fa/NewsPrint.aspx?NewsID=86763

 گرامیمحسن،" زیر ساختهای آموزش مجازی"

 . http://www.dci.ir/article/article .htm

 مرتاضی ابراهیم اسماعیل زاده محمد، هفتمین کنفرانس مهندسی برق، سایت خبری پانا، 83 .

 .83 vu.aictc.com/news/year1383 ،مجازی دانشگاه ملی طرح[ 10]

79

[11 ]آشنا عزیز، "مراکزآموزش الکترونیکی دروس الکترونیکی" خبر گزاری مهر،

 .http://www.mehrnews.ir/fa

[12 ]سلیمانی آمنه، "کاربرد فناوری اطلاعات در یادگیری تدریس" com.persianblog://http .

 .http://www.sayears.com ،سایرز آموزشی سیستم محصولات[ 13]

[14" ]چگونه یک سیستم مدیریت آموزش مناسب انتخاب کنیم؟" com.itiran.www://http 82 .

[15 ]حقانی فریبا، "طبقهبندی هدفهای آموزشی" کارگاه برنامهریزی تدوین درس، 83 .

.82 http://it-elearning.persianblog.com E-Learning سیستم یک اجزا[ 16]