اولین همایش ملی صنعت سرمایه گذاری مخاطره پذیر - تهران ، 28و29 مرداد 1383

واحد تهران

نقش و شیوه های ارزشگذاری دارائیهای معنوی در فرآیند سرمایه گذاری

هومن تندهوش

نسترن حاجی حیدری

منصور نجمائی

مگفا (مرکز گسترش فناوری اطلاعات)

Investment@magfa.com

چکیده:

بـا توجـه به جایگاه امروزی دارائی های فکری در تجارت جهان و نقشی که این داراییهای ارزشمند مـی تواند در توسعه و کسب درآمد بیشتر برای بنگاه های کوچک و بزرگ اقتصادی و دولت ها داشته باشـد، مدیریـت ایـن نـوع دارائـیهـا از اهمیـت بسـزایی بـرخوردار شدهاست . امروزه سرمای گذاری مخاطر پذیر در نتیجه به اشتراک گذاشتن دارائی ای نامشهود سرمای گذاران بوقوع میپیوندد، که ایـن امـر با توجه به شرایط فعلی ایران و همچنین نیاز به خرید و انتقال تکنولوژی و توسعه صنایع پیشرفته، بطور روزافزونی بر اهمیت این موضوع می افزاید.

هـدف از انجـام ایـن مطالعـه شناسـایی و بـیان نقـش و اهمیـت دارائـیهـای معـنوی در فرآیـند سـرمای گـذاری، علیالخصوص سرمای گذاری مخاطر پذیر، نحوه شناسایی داراییها و شیو های رایج ارزشگـذاری ایـن نوع دارائیها و بیان چالشهای موجود در این امر میباشد . این مقاله پس از ارائه تعـریف دارایـی ای معـنوی و معرفی انواع آن ازجمله حقاختراع، حقتالیف، نشان تجاری، رمز و راز تجاری، دانش فنی و حق طراحی، به تبیین اهمیت، تاثیر و ارزشافزایی آن در کسبوکار میپردازد .

نتـیجه ایـن مطالعـه بـیانگر شـیوه تعیین دارائیهای فکری، ارزشگذاری آنها، فاکتورهای موثر در تعیین ارزش آنها و چگونگی اظهار این دارائیها در فرآیند سرمایه گذاری میباشد.

مهندس صنایع و کارشناس سرمای گذاری مگفا (مرکز گسترش فناوری اطلاعات) 1

دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت فناوری اطلاعات و کارشناس سرمای گذاری مگفا (مرکز گسترش فناوری اطلاعات)

کارشناس ارشد تکنولوژی انرژی و مدیریت سرمای گذاری مگفا

 

واحد تهران

واژ های کلیدی: مالکیت معنوی

، ارزشگذاری دارائی ای 3 ، دارائی ای نامشهود 2 ، مدیریت داراییهای معنوی

5 ، سرمای گذاری مخاطر پذیر 4 نامشهود

داراییهای معنوی

دارایـی های معـنوی، شامل کلیه دارایی ای غیرمشهودی است که در کسبوکار مورد استفاده قرار مـیگـیرد ولیکن ممکن است بصورت مستقیم توسط مالکیت معنوی قابل حمایت نباشد . بطور کلی هـر کسـبوکـاری مـالک سـه نـوع دارایی است : داراییهای پولی، داراییهای فیزیکی و داراییهای معنوی. داراییهای پولی شامل پول، اعتبار و یا وام است . دارایی ای فیزیکی شامل تجهیزات، زمین، سـاختمان، کالاهـا و موجـودی انـبار اسـت و لـذا هـر نـوع دارایی غیرفیزیکی دیگر در زیرمجموعه دارایـیهـای معـنوی قـرار مـیگـیرد . بطـور کلـی مـیتوان دارایی ای معنوی را در سه گروه عمده طـبق بـندی کرد که عبارتند از: دانش فنی، اطلاعات اختصاصی و بانک اطلاعاتی تجاری و همچنین شـیو هـا، اید ها و یا طرحهای اصلی و جدید را طبق بندی نمود . برداشت کلی از داراییهای معنوی مـیتوانـد کلـیه دارایـیهایـی غیرمشـهودی را شـامل شـود که یک کسبوکار را از رقبایش متمایز میسازد.

اهمیت و نقش مالکیت معنوی در کسبوکار و سرمای گذاری:

در یـک اقتصـاد "دانـش محور"، امکان رقابت میان موسسات رقیب عموماً در گرو تولید محصولات با ارزش افـزوده بـالا، آن هـم بـا قیمـت رقابتـی اسـت . امـروزه کـه اقتصاد در مسیر جهانی شدن گام برمـیدارد، موسسات تولیدی وخدماتی، حتی اگر تمام فعالیت اقتصادی خود رادر چارچوب مرزهای ملـی نیز محدود کرده باشند، برای بقا ناگزیرند که کالا و یا خدمت خود را با کیفیت و قیمت رقابتی "جهانـی" عرضه کنند. برای امکان ارائه کالاها وخدماتی با قیمت و کیفیت رقابتی و بقاء در این بازار، موسسـات تجـاری ناگزیـرند بـا اتخاذ یک راهبرد تجاری مستمر، همواره هزینه های تولید را کاهش دهـند و بـا بالابـردن کیفیت کالاها و خدمات، سهم خود را در بازارحفظ کنند و بر آن بیفزایند. نیل به این مقصود ممکن نیست مگر از طریق:

• سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه (D&R(

• بهره گیری از فن آوریهای نو

• توسعه مدیریت دانش

• ایجاد و بکارگیری طرح ها و ایده های نو

• و بالاخره، بازاریابی کارآمد کالاها وخدمات.

برایسـازماندهی و اجـرای ایـن فعالیـتها بـه سـرمای گذاری نیاز است که برای بنگاه های تجاری، به خصـوص بنگاه های کوچک و متوسط، چنین سرمایهگذارییای دشوار میباشد. در این وضعیت، اگر حمایـت قانونی و عملی از حقوق مالکیت معنوی وجود نداشته باشد، حاصل سرمای گذاری که همان دارایـیهای معـنوی اسـت مـورد سـرقت یـا نسـخ برداری قرار خواهد گرفت. این حمایت از مالکیت معـنوی اسـت که در موسسات تولیدی و خدماتی انگیزه سرمای گذاری در تحقیق، توسعه و نوآوری   

ایجـاد می کند زیرا مطمئن هستند داراییهای معنوی آنها مانند: ابتکارشان در تولید کالا، ابداع طرح جدیدشان برای محصول، و خوش اعتباری نامشان در بازار،... مورد سوءاستفاده قرار نخواهدگرفت.

روند تغییر پرتفولیوی سرمایه شرکتها از گذشته تا کنون:

آمـار و ارقـام نقـش و جایگاه مالکیت معنوی را در بازار تجارت جهانی، اهمیت و روند تغییر ترکیب سرمایه در شرکتها را به نحوی ملموس نشان میدهد:

در سـال 1982 ،حـدود 62 درصـد از دارایـی شـرکت هـای آمریکایی را داراییهای مادی آنها مثل سـاختمان، زمیـن، ماشـین آلات، مواد اولیه، پول و مانند اینها تشکیل می داد، در حالی که در سال 2000 سـهم دارایی های معنوی (اموال فکری) این شرکت ها به 70 درصد مجموع دارایی آنها بالغ شد و سهم دارایی های مادی به کمتر از یک سوم مجموع دارایی های آنها تقلیل یافت.

جدول 1 .روند تغییر پرتقولیوی سرمایه شرکتها از ماقبل صنعت تا اقتصاد دانش محور

در سـوی دیگر دنیا، در اروپا نیز رشد ارزش دارایی های معنوی چشمگیربوده است، به طوری که در آغـاز دهـه 1990 میلادی سهم دارایی های غیرمادی موسسات و شرکت های تجاری در این منطقه از جهان به بیش ازیک سوم مجموع دارایی های آنها رسیده است . به عنوان نمونه، در سال 1992در کشـور هلـند بیش از 35 درصد از مجموع سرمایه گذاری صورت گرفته دربخش خصوصی و دولتی، مـربوط به دارایی های معنوی انجام میشود.

یـک کشـور از نظـام مالکیـت معـنوی صـحیح نقشـی بسـیار اساسـی و تعییـن کنـنده در جلـب سـرمایه گـذاری خارجـی در آن کشـور دارد. بـه عـنوان یک نمونه خوب، می توان به وضعیت کشور هندوسـتان اشـاره کرد که اصلاح نظام حمایت از حق اختراع و علامت تجارتی در اوایل دهه 1990 مـیلادی، تاثـیر بسزایی در فرآیند جذب سرمایهگذاران خارجی به اقتصاد و بازارهای این کشور بوده اسـت. نمونـه دیگـر، کشـور بـرزیل است که با اصلاح قانون مربوط به مالکیت صنعتی خود در سال 1996 با یورش سرمایه گذاری خارجی مواجه بوده است.

اگـر بـه ارزش دارایـیهای معـنوی در مقـیاس کوچکـتر و در سطح بنگاه های اقتصادی که در واقع آجـرهای سـازنده بـنای اقتصادهای ملی هستند، نگاه کنیم نیز همین وضع را مشاهده خواهیم کرد.

در حقیقـت، اخـتلاف فـاحش و فزایـنده ای که میان ارزش اسمی و ارزش واقعی سهام شرکت های بزرگ تجاری وجود دارد، تا حد بسیار زیادی به همین دارایی های غیرمادی مثل نام تجارتی، روابط بـا مشـتریان، حق اختراع، علامت تجارتی مربوط می شود. در جدول زیر سهم دارایی های غیرمادی در مقایسـه بـا دارایی های مادی پنج شرکت بزرگ تجاری جهان، از مجموع ارزش بازاری هر یک از این شرکت ها را براساس آمار سال 1995 ملاحظه می کنیم.

نام شرکت داراییهای مادی داراییهای غیرمادی ارزش بازاری  44.6 49.1 4.5 مایکروسافت

 31.5 54.0 22.5 ام-بی-آی

 8.6 30.0 21.4 فورد

 20.0 26.0 6.2 دونالد مک

 73.4 78.6 5.2 کولا کوکا

جدول 2 .ارائه مقایسهای سهم داراییهای غیرمادی و مادی 5 شرکت بزرگ جهان (ارقام به میلیارد دلار میباشد)

تاثیر و نقش مالکیتهای معنوی در سرمایهگذاری مشترک:

مگفـا (مرکـز گسـترش فـناوری اطلاعـات) وابسـته بـه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران ، در راسـتای ماموریـت محوله، برای توسعه صنعت فناوری اطلاعات با مشارکت بخش خصوصی اقدام به میکند. یکی از چالشهای اصلی در توسعه صنایع پیشرفته عدم وجود بازار 1 سـرمایهگذاری در ICT دارایـیهای معـنوی میباشد که عدم حمایت قانون آن را تشدید کرده است . سرمایهگذاری در صنایع پیشـرفته بـا مخاطـرات و ریسـکهـای زیـادی همـراه اسـت . یکی از مخاطرات اصلی در این حوزه، ارزشگـذاری و تعییـن ارزش واقعـی تکـنولوژی، دانـش فنـی و سـایر آوردههـای غیرنقدی شرکاء، میباشد.

وظـیفه واحـد سرمایهگذاری مگفا، شناسایی حوزههای مناسب برای سرمایهگذاری، انتخاب شریک و تهـیه طـرح تجـاری مرتـبط بـا فعالیـت مشترک است . در راستای تهیه طرح تجاری، تعیین سهم و آوردههـای طرفیـن یکـی از مهمتریـن چالشهای این واحد می باشد . تجربیات واحد سرمایه گذاری مبیـن این امر است که اکثر شرکای داخلی بر خلاف شرکای خارجی، از وجود و اهمیت دارائیهای معـنوی خـود کماطلاع و گاها بی اطلاع میباشند . پس از آگاهی از وجود چنین دارائیهایی، برآورد آنهـا از ارزش واقعـی آوردههـا، معمولا بر پایه مدارک ناقص، برآوردهای شخصی و بدون مس تدلات قـابل قبول است. دلائل بوجود آمدن چنین مشکلاتی عدم وجود بازار داراییهای غیرنقدی در اقتصاد دولتی و عمدتا انحصاری ایران و نقصان ارتباطات تجاری بینالمللی است.

بـه مـنظور غلـبه بـر ایـن چـالش، واحـد سـرمایهگذاری مگفا اقدام به تشکیل تیمی برای ارزیابی و ارزشگـذاری آوردههـای غـیرنقدی شـرکاء نمـودهاسـت . فعالیـت ایـن تیم منجر به، تهیه، تدوین و بکارگیری رویههای ارزشگذاری علمی با توجه به ماهیت و نوع دارائی شدهاست.

ارزشگذاری آوردههای غیرنقدی:

بـا اسـتفاده از رویکـردهای زیـر مـی توان حدود حداقل، حداکثر و گاه متوسط ارزش یک دارایی را تعییـن و سـپس بـا استفاده از فاکتورهای مهم ذکر شده در مورد هر یک از داراییها، به کمک روش چانه زنی به توافق در مورد ارزش دارایی دست یافت.

1 .رویکرد بازار:

ایـن رویکـرد بـا توجـه بـه قیمت تعیین شده در بازار رقابتی، اقدام به ارزشگذاری داراییهای معنوی مینمایید:

• قیمت بازار

در مواقعـی کـه یـک دارایـی با خصوصیات یکسان در بازار موجود باشد، کارشناس می تواند با استعلام قیمت آن از بازار، ارزش آنرا برآورد نماید.

• نظر کارشناس خبره

در مـواردی مـیتـوان با کمک گرفتن از کارشناسان خبره در مورد دارایی استعلام قیمت نمود، این روش در مورد داراییهای مشهود کاربرد بیشتری دارد.

2 .رویکرد هزینه ای:

این رویکرد مبتنی بر هزینه بوده و شامل روشهای زیر میباشد:

• روش جایگزینی:

بـا ایـن روش مـی تـوان با استعلام قیمت یک دارایی با ویژهگیهای ذاتی مشابه و یا خصوصیات ارضـاء کنندگـی جایگزین با دارایی مورد نظر، حداکثر ارزش آن دارایی را بدست آورد.این روش هنگامـی کاربـرد دارد کـه دارایی مشابه یا دارایی با خصوصیات ارضاءکنندگی جایگزین، موجود باشد و امکان استعلام قیمت آن به سادگی امکان پذیر باشد.

• روش مالکیت مجدد:

در مواردی که برآورد میزان هزینه های مورد نیاز برای دستیا بی به دارایی مورد نظر امکانپذیر باشد،

میتوان با تخمینی از هزینه ها، حداقل ارزش یک دارایی را محاسبه نمود.

• هزینه های دفتری:

در صورتیکه مستندات هزینه های انجام یافته به منظور حصول یک دارایی در دسترس بوده و صحت آنها مورد قبول طرفین باشد، میتوان با استناد به آنها حداقل ارزش یک دارایی را تعیین نمود.

3 .رویکرد درآمدی:

در ایـن رویکـرد ارزش یـک دارایـی بر اساس پیشبینی درآمد ناشی از آن دارایی و براساس جداول مالی از جمله گردش وجوه نقد، تعیین میگردد.

• روش گردش وجوه نقد آزاد:

این روش هنگامی قابل استفاده می باشد که تفکیک درآمد براساس اجزای سرمایهگذاری امکانپذیر باشـد. در ایـن روش، جریان نقدینگی خالص ناشی از دارایی مورد ارزیابی قابل پیشبینی است و این نتیجه ملاک ارزشگذاری قرار میگیرد و سپس ارزش فعلی آن براساس نرخ تنزیل معین محاسـبه مـی شـود. درصد قابل توجهی از رقم حاصل از ارزش فعلی وجوه نقد بعنوان ارزش دارایی محسـوب مـیگردد. باید توجه داشت که نرخ تنزیل در هنگام محاسبه ارزش فعلی جریان نقدینگی آزاد باید منعکس کننده خطرات مرتبط با نوع دارایی نیز باشد.

• صرفه جویی در هزینه:

وجود بعضی داراییها در یک کسبوکار موجب کاهش هزی نهها خواهد شد. در مورد این نوع داراییها مـیتوان با تخمین و یا تعیین مقدار هزینه صرفهجویی شده در نتیجه بکارگیری از دارایی مورد نظر و در طـول عمـر مفـید دارایی، ارزش آن را تخمین زد . برای مثال طراحی و استفاده از یک نرم افزار رایانهای در یک سازمان میتواند موجب کاهش هزینههای چون هزینه پرسنلی، سربار و ... شود.

 

آوردههای معنوی:

:(Technology)تکنولوژی. 1

تعریف: مجموعه تکنیکها و مهارتهای ذهنی و یدی است که در فرهنگ فنی به مجموعه اطلاعات و مهارتهای با حق مالکیت و یا بدون آن اطلاق میگردد.

خـرید تکنولوژی دسترسی سریع به ابزار پیشرفته تولید و کنترل روی ابزار تولید را ممکن می سازد.

بـاید توجـه داشت که پس از خرید تکنولوژی، مجموعه دانش و فنونی که به منظور انجام کامل و یا بخشـی از فرایـند تولـید، ارائه خدمات، انجام امور تحقیقاتی، طراحی و یا نگهداری لازم می باشد در اختیار خریدار باشد.

تکـنولوژی معمـولا شـامل: امتـیاز (حـق لیسـانس) و خدمـات مرتبط میباشد که هریک شامل زیر مجموعه های زیر است:

روش ارزشـگذاری: بـا توجـه به احراز شرایط لازم، از هر سه رویکرد اصلی می توان استفاده نمود.

بـاید توجـه داشت که در این رویکردها در واقع ارزش امتیازها تخمین زده میشود نه ارزش خدمات زیـرا معمولا خدمات دارای هزینهها و ارزشی معین برای هر دو طرف میباشند . نکته بعدی آنکه، هر یـک از موارد امتیازها را نیز میتوان به تنهایی و به طور مجزا ارزشگذاری نمود، که مسائل مرتبط به صورت مستقل در این رویه ذکر گردیده است.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .اعتبار و حسن شهرت فروشنده یا صاحب تکنولوژی

2 .هزینه صرفه جویی شده در نتیجه بکارگیری تکنولوژی

3 .قیمت تمام شده محصول تولید شده بوسیله تکنولوژی جدید در مقایسه با قیمت بازار

4 .وابستگی تکنولوژی به فروشنده یا مالک آن

5 .وجود مستندات کاربردی

6 .انحصاری بودن (عدم عرضه تکنولوژی توسط دیگران)

2(خدمات:

? کمکهای فنی

? خدمات مهندسی

1(امتیازها:

? حق اختراع

? علائم تجاری

? دانش فنی

 

7 .انعطافپذیر بودن

8 .قابلیت توسعه

9 .کیفیت محصول خروجی و مطابقت آن با استانداردها

10 .ظرفیت تولید با بکارگیری تکنولوژی جدید

11 .مدت زمان استقرار تکنولوژی

12 .طول عمر تکنولوژی

13 .قابلیت تکنولوژی در پاسخگویی به نیازهای از قبل تعیین شده

14 .سازگاری آن با استانداردهای مرتبط

:(Know-How)فنی دانش. 2

دانـش فنـی بـه مجموعهای از اطلاعات سودمند، محرمانه، تازه و با ارزش و نیز اطلاعات و مهارتهای فنـی مرتـبط بـا طراحـی، سـاخت و عملیات، که ب رای تولید محصول یا خدمات مشخص لازم باشد، اطلاق میگردد. دانش فنی یا غیر قابل ثبت بوده و یا عمداً به ثبت نمیرسند.

روش ارزشگذاری:

هـر سه رویکرد اصلی فوق برای ارزشگذاری دانش فنی امکان پذیر میباشد اما توجه به نکته زیر در مورد رویکرد بازار حائز اهمیت میباشد:

در استفاده از رویکرد بازار، باید توجه داشت که ممکن است دانش فنی مشابهی در بازار موجود بوده امـا بـا قیمـتهای متفاوت ارائه شود، ارزش دریافت اطلاعات از یکدارنده دانش فنی در آن است که وی ترکیـب ترجیحـی و عالـی اطلاعات فنی را برگزیده، و عرضه کند و هنگامی که این اطلاعات به شـیوه توصـیه شـده مورد استفاده قرارگیرد برای استفاده کننده آن حالت رقابتی مطلوبی را بوجود میآورد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .اعتبار و حسن شهرت فروشنده یا صاحب دانش فنی

2 .هزینه صرفه جویی شده در نتیجه بکارگیری دانش فنی

3 .قیمت تمام شده محصول تولید شده بوسیله دانش فنی جدید

4 .وابستگی دانش فنی به فروشنده یا مالک آن

5 .وجود مستندات کاربردی

6 .انحصاری بودن

7 .انعطافپذیر بودن

 

 

 .قابلیت توسعه

9 .کیفیت محصول خروجی

10 .ظرفیت تولید با بکارگیری دانش فنی جدید

11 .مدت زمان مورد نیاز جهت بکارگیری دانش فنی جدید

12 .طول عمر دانش فنی

13 .قابلیت دانش فنی در پاسخگویی به نیازهای از قبل تعیین شده و یا پیشبینی نشده

3 .حق اختراع(Patent:(

حـق انحصـاری استفاده از یک اختراع است که دولت به مخترع در مقابل افشای اختراع برای مدتی معیـن اعطـا مـینماید. این اختراع می تواند طراحی، فرآیند و یا خلق یک محصول جدید باشد . این حقـوق عمدتـا دیگـران را از سـاختن، اسـتفاده و فـروش محصول، فن و یا روش اختراعی در قلمرو اختراع ثبت شده، باز میدارد.

روش ارزشگذاری:

ارزش حـق اخـتراع را با توجه به اطلاعات موجود در زمان ارزشگذاری می توان با استفاده از هر سه رویکرد تعیین نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .منبع ایده اولیه

2 .مدت زمان صرف شده برای تبدیل ایده به محصول

3 .انحصاری بودن

4 .مدت زمان اعتبار حق اختراع

5 .طول عمر اختراع با توجه به نیاز بازار

4 .علائم تجاری:

علامـت تجاری عبارت است از هر قسم علامتی اعم از نقش، تصویر، رقم، حرف، مهر، لفاف و غیر آن که برای امتیاز و تشخیص محصول تجاری اختیار میشود.

روش ارزشگذاری:

در مـورد ایـن نوع آورده بهتر است از رویکرد درآمدی استفاده نمود و با توجه به ارزشی که این نوع آورده برای کسب وکار ایجاد مینماید، قیمت آنرا تعیین نمود.

 

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1.حسن سابقه

2.شهرت فعلی آن در بازار

3.قابل استفاده بودن در زمان آینده (منظور عدم بکارگیری عناصری که مشمول زمان میباشند

1 مـثلاً بکارگـیری کلمه دیجیتال در شعار یک شرکت یا استفاده از شکل پردازنده

امروزی در آرام یک شرکت.)

5 .حق امتیاز:

حـق بهـرهبـرداری از یک دارایی و خصوصا منابع طبیعی متعل ق به یک شخص حقیقی یا حقوقی را حق امتیاز مینامند.

روش ارزشگذاری:

در ارزشگذاری این نوع دارایی، می توان از هر سه رویکرد، با توجه به مقتضیات، استفاده نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .انحصاری بودن

2 .دوره حیات

3 .میزان درآمدزایی

6 .رمز و راز تجاری:

رموز و فرمولهایی هستند که موجب موفقیت و خلق مزیتهای رقابتی برای یک کسبوکار میگردند.

روش ارزشگذاری:

در مـورد ایـن نوع آورده بهتر است از رویکرد درآمدی استفاده نمود و با توجه به ارزشی که این نوع آورده برای کسب وکار ایجاد مینماید، قیمت آنرا تعیین نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .عمر مفید با توجه به خواستههای بازار

2 .قابلیت جایگزینی

3 .انعطاف پذیری

7 .دامنه اینترنتی(Domain:(

نامی است که به منظور شناسایی یک کسبوکار در فضایی اینترنتی ثبت میگردد.

روش ارزشگذاری:

استفاده از رویکرد بازار و درآمدی برای ارزشگذاری این نوع آورده پیشنهاد میگردد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .تعداد بازدیدکننده

2 .میزان اعتبار و شهرت دامنه

3 .نزدیکی نام ثبت شده با نوع کسب وکار

4 .نوع پسوند دامنه

5 .عمر مفید

8 .سرقفلی:

سرقفلی عبارت است ازمابهالتفاوت ارزش منصفانه بازاری و مبلغی که خریدار حاضر است برای خرید آن دارایـی پرداخـت نمـاید، سرقفلی معمولا به دلایل گوناگونی از قبیل موقعیت مکانی، تعلق خاطر مشتریان و... بدست میآید.

روش ارزشگذاری:

استفاده از رویکرد بازار و درآمدی برای ارزشگذاری این نوع آورده پیشنهاد میگردد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .موقعیت مکانی

2 .سهولت دسترسی

3 .مراجعه کنندگان و تعلق خاطر آنها

4 .دوره حیات

9 .لیست مشتریان:

شـامل اطلاعاتی از مشتریان مانند نام آنها، حجم خرید، علایق آنها و آدرس ... و مواردی از این قبیل میباشد.

 

روش ارزشگذاری:

استفاده از رویکرد درآمدی برای ارزشگذاری این نوع آورده پیشنهاد میگردد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .صحت اطلاعات

2 .اطلاعات موجود در آن مانند نام، سوابق خرید و آدرس....

3 .تعداد مشتریان

4 .بزرگی مشتریان از نظر حجم خرید و اعتبارمالی و حسن شهرت

5 .پتانسیل موجود جهت عقد قرارداد فروش

10 .حق فعالیت و پخش:

بـه حقوقـی خاص و محدود از نظر اعطاء، در مورد انجام اموری از قبیل فروش و پخش در حیطهای معین، اطلاق میگردد.

روش ارزشگذاری:

استفاده از رویکرد درآمدی برای ارزشگذاری این نوع آورده پیشنهاد میگردد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .محدوده فعالیت

2 .عمر مفید آن از نظر ارزشزایی در آینده

3 .انحصاری بودن

11 .سفارشات مشتریان و تولید انجام نشده:

قـراردادهای فـروش و سـفارش قطعی در فرآیند ارزشگذاری خود دارای ارزشی معین می باشند که پس از ارزشگذاری، قسمتی از سود محقق را می توان به عنوان طلب آورنده آن منظور نمود.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها میتوان از دو رویکرد درآمدی و هزینهای استفاده نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .نوع و شرایط سفارشات

 

2 .هزینه انجام شده جهت عقد قرارداد

3 .مبلغ ذکر شده در قرارداد به عنوان ارزش آن

4 .سود ناشی از قرارداد

5 .هزینههای ناشی از تولید

6 .قطعی ویا مشروط بودن قرارداد

7 .طول عمر قرارداد

8 .امکان عقد مجدد

9 .امکان عقد قرارداد مشابه

12 .قراردادها:

انـتقال قراردادها با توجه به ماهیت و موضوع آنها می تواند ارزشی خاص برای طرفین سرمایهگذاری ایجـاد نمـاید لذا تعیین ارزش این نوع قراردادها از اهمیت بسزایی برخوردار است و میتوان درصدی از سـود و یـا مـبلغ قـرارداد را به عنوان ارزش انتقال لحاظ نمود. در حال حاضر 5 الی 15 درصد از مبلغ قرارداد در فعالیتهای عمرانی بعنوان ارزش در انتقال قرارد لحاظ میشود.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها می توان از رویکرد هزینهای و درآمدی استفاده نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .نوع و شرایط قرارداد

2 .مبلغ ذکر شده در قرارداد به عنوان ارزش آن

3 .تعهدات یا بدهیهای ناشی از قرارداد

4 .سود ناشی از قرارداد

5 .قطعی ویا مشروط بودن قرارداد

6 .طول عمر قرارداد

7 .امکان تجدید قرارداد

8 .امکان عقد قرارداد مشابه

13.روابط غیر معاهدهای:

مـنظور ارتـباطات و روابـط فـردی و یـا حقوقی سرمای هگذار یا مجموعه کسبوکار با محیط خارجی مـیباشـد کـه خـود مـیتوانـد باعث ایجاد ارزش برای آن کسبوکار گردد و در واقع هیچگاه ثبت و نگهداری نمیشود.

 

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها می توان از دو رویکرد هزینهای و درآمدی استفاده نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .میزان اهمیت روابط با توجه به کسبوکار

2 .نوع رابطه

3 .وابستگی آن به کسب وکار ویا شخصی معین

4 .مدت زمان اعتبار معاهده

14 .نیروی انسانی:

قـراردادهای نـیروی انسانی متخصص، دارای ارزشی ویژه میباشد که میتوان با توجه به فاکتورهای معرفی زیر ارزش قابل قبولی را معین نمود.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها می توان از هر سه رویکرد استفاده نمود.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .تخصص و دانش کارکنان

2 .قابلیت جایگزینی افراد

3 .مدت قراردادها

4 .نوع و مفاد قراردادهای منعقد شده و امکان تجدید قرارداد

15 .نرم افزار:

الگوریـتم هدفمند با مراحلی از قبل تعریف شده که جهت انجام یک فرآیند خاص به صورت مکانیزه طراحـی و پیاده سازی میشود. در اینجا منظور نرمافزارهای کامپیوتری میباشند که مختص موضوع مورد سرمایه گذاری طراحی و پیاده سازی گشته اند.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها استفاده از رویکردهای هزینهای و درآمدی توصیه میگردد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

 

1 .ارزشآفرینی

2 .کاهش هزینه ها

3 .ایجاد مزیت رقابتی

4 .قابلیت نگهداری و توسعه

5 .منطبق بودن با استاندارد

6 .مطابقت با رویه کیفی نرمافزار 9126 IEC/ISO

16 .بانکهای اطلاعاتی:

مجموعهای از دادههای مرتبط با یک موضوع که قابلیت بهروز شدن و جستجو را داشته باشند، بانک اطلاعاتی نامیده میشود.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها استفاده از هر سه رویکرد با توجه به شرایط امکان پذیر میباشد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .حجم اطلاعات

2 .اهمیت دادهها و مرتبط بودن آن با کسبوکار

3 .انحصاری بودن اطلاعات

4 .صحت اطلاعات

5 .بهروز بودن

6 .نوع بانک اطلاعاتی

17 .کتب، مجله، روزنامه:

دسترسـی به کتب، مجله ویا حتی روزنامههایی خاص و با تیراژ محدود، می تواند ارزشی ویژه داشته باشد.

روش ارزشگذاری:

برای ارزشگذاری این نوع داراییها استفاده از هر سه رویکرد با توجه به شرایط امکان پذیر میباشد.

فاکتورهای مهم در تعیین ارزش:

1 .تیراژ چاپ

2 .متناسب بودن محتویات با کسبوکار

 

3 .بهروز بودن با توجه به نوع کسبوکار

4 .قابلیت جایگزینی

نتیجهگیری

1 .سهم داراییهای معنوی در فعالیتهای اقتصادی مبتنی بر دانش و در بازار بینالمللی رو به

افزایش است.

2 .بـرای توسـعه صـنایع پیشـرفته در ایـران مبادـله و حفاظـت از دارایی های معنوی یکی از مهمتریـن پـیش نـیازها محسـوب مـیشـود . لـذا حمایـتهـای حقوقی و روشهای علمی

ارزشگذاری مطابق با دانش روز مورد نیاز است.

3 .در فرایـند ارزشگـذاری داراییهای معنوی میتوان از هرسه روش ارزیابی استفاده کرد، اما در اغلـب مـوارد ناچـارا بایستی از روشی که در دنیای امروز استفاده میشود یعنی "رویکرد درآمدی" سود جست.

4 .بـا توجه به اینکه اغلب تفکیک درآمدها و صرفهجوییهای مالی ناشی بکارگیری داراییهای

معـنوی ممکـن نمـیباشـد، نتیجه ارزشگذاری با استفاده از رویکرد درآمدی بیانکننده کل

ارزش یک کسبوکار میباشد.

5 .مگفـا در فرآیند ارزشگذاری آوردههای معنوی، ارزش اینگونه داراییها را به دو بخش تقسیم مینماید:

الف) بخشی از ارزش دارایی معنوی که مرتبط با بکارگیری دارایی و تحقق ارزش توافقشده است.

ب) مابقی ارزش دارایی معنوی که هزینههای انجام شده مرتبط با آن مسجل بوده و مورد توافق طرفین میباشد.

ارزش بخـش اول بـه عـنوان طلـب منظور میگردد که در صورت موفقیت کسبوکار بر اساس طرح تجـاری مـورد توافق لحاظ شده و پرداخت میگردد، ارزش بخش دوم جزئی از سهام منظور گردیده حـال چـنانچه کسـبوکـار مـورد نظر سودآوری پیشبینی شده را داشته باشد ارزش آوردههای غیر نقـدی مسـجل شـده و پرداخـت ارزش توافـق شده صورت میگیرد و چنانچه کسبوکار با شکست مواجـه شـود پرداختـی انجام نخواهد شد. انجام چنین کاری به دلیل سهیم کردن هر یک از طرفین در ریسک حاصل از بکارگیری داراییهای معنوی یکدیگر میباشد.

از مهمترین مشکلات در فرآیند ارزشگذاری در ایران:

 

• نبود مستندات و مدارک مثبته قانونی در مورد هزینههای انجامگرفته

• عدم وجود بازار داراییهای معنوی

• واقعی نبودن قیمتها در بورس اوراق بهادار

• نبود استاندارد برای ارزشگذاری داراییهای معنوی

• نبود کارشناس رسمی دادگستری در زمینه ارزشگذاری داراییهای معنوی

منابع و مآخذ :

1. Tim Cromley(2003) Business Valuation and Intellectual Property

2. Michelle Narracott Partner of Deloitte Touche Tohmatsu Co. (2003) Intellectual Property

Management

3. Lee G. Meye(2001) Intellectual Property Management For Emerging Companies

4 .اتاق بازرگانی صنایع ومعادن ایران (1382 ،(گزارشى از "دوره آموزشى تجارت با استفاده از مالکیت فکرى" در سنگاپور

5 .سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران(1366 ،(مجموعه ضوابط راجع به انعقاد قراردادهای انتقال فنشناسی

The role of Intellectual ass and its valuation methods in

investment process

Abstract:

With attention to the place of intellectual ass in todays world

commerce and the role that these valuable ass can have in the

developments and earning more income for small economic institutions

as well as governments the management of these kind ass of have

become of paramount importance. Nowadays joint venture occurs as a

result of sharing intangible ass and this fact with respect to Irans

current situation and also the need for buying and transferring technology

and the development of advanced industries will further add to the

importance of this matter.

The aim of conducting this study is to identify and to explain the role and

importance of intellectual ass in the investment process especially

joint ventures. Furthermore the aim of this study is the identification

method and the current trend in valuation of these ass as well as

explaining current challenges in this matter. This article after presenting

the definition of Intellectual ass and identifying different kinds of it

such as Patents Copyright Trademark Business secrets Know-How

Technology and Design will address its importance its effects and its

added value to business. The conclusion of this study will explain the

method of determining intellectual ass its valuation and important

factors in determining its valuation and importance factors in

determining its value and the method of describing these in an

investment process.

Key words: Intellectual Ass Intellectual Ass Management

Intangible As Intangible As Valuation Joint Venture