طراحی نقوش در دوره های اول و دوم و سوم اسلامی :

ویژگی های مهم طراحی نقوش دوره اول اسلامی تا پایان سده هفتم هجری 

قمری :

1- موضوع نقوش به ترتیب اهمیت خط کوفی ، گیاهی، هندسی ، انسانی ، 

جانوری و تلفیقی است .

2- نقش اسلیمی ساده و گاه پرشده با نقوش هندسی برجسته ترین نقش 

گیاهی این دوره است

3- روشهای قرینه سازی و تکرار در سطح به کارگرفته شد و شیوه ی گسترش

 همه جانبه نقوش در زمینه رواج یافت .

4- با تلفیق نقش های هندسی و گیاهی با خط کوفی انواع خط کوفی تزئینی 

به وجود آمدند .

5- هماهنگی – وحدت و تناسب در ترکیب بندی میان نقوش و سطوح آثار مختلف

 چشم گیر است .

6- طراحی نقش های سنتی همراه با مضامین علمی و ادبی در کتاب ها به

 کارگرفته شد .

7- ترکیب بندی های مستقلی با اجزای متن و حاشیه با نام های لچک و 

بازوبندی و ترنج شکل گرفت .

دوره دوم اسلامی ، سده ی هفتم تا پایان سده نهم هجری قمری :

در این دوره نقشهای جدیدی مانند : ازده ها – ابرچینی – سمیرغ به نقوش 

گذشته اضافه شد و ترکیب بندی های تازه ای به کاررفت .

حمایت تیموریان از فرهنگ و هنر در تعداد و تنوع آثار هنری نقش مهم و چشم

 گیری داشت .

نقش گیاهی گردان در این دوره به طور مستقل به کارگرفته میشد .

در همین دوره نقوش صحرا – کوه – درخت و حیواناتی مانند روباه و شیر و آهو 

طراحی شده اند .

در این دوره ترکیب بندی های گوناگون از جمله ترکیب ختایی و فشرده اسلیمی

 برای ایجاد انواع حاشیه به وجود آمد .

تقسیم بندی سطح به اجزایی در ارتباط با یکدیگر که مثل : متن – حاشیه – 

سرلوح نقش مرکزی و ترنج میشود ، امکان ترکیب بندی های متنوعی را به ویژه 

در کتاب آرایی این دوره فراهم آورد .

ویژگی های مهم طراحی نقوش در دوره دوم اسلامی ، سده هفتم تا پایان دوره 

نهم هجری قمری :

1- موضوع نقوش بیشتر هندسی – گیاهی – حیوانی است .

2- نقوش ابرچینی و حیوانات افسانه ای مانند سیمرغ و اژدها در این دوره برای 

اولین بار به کار رفت .

3- طراحی نقوش با استفاده از خطوط نازک و کلفت حاصل از قلم مو در کتاب 

آرایی به کار گرفته شد .

4- تلفیق نقوش ختایی – اسلیمی و خط بت فشردگی زیاد درآثار این دوره چشم

 گیر است .

5- روش اجرای نقوش به صورت قرینه سازی و تکرار منظم با پیوستگی میان 

اجزاست .

6- ترکیب بندی متنوع به ویژه با طراحی حاشیه – متن – سرلوح و نقش مرکزی 

کاربرد یافت .

دوره سوم اسلامی ، سده دهم تا نیمه ی سده دوازدهم هجری قمری :

در این دوره سلسله صفویه در سراسر ایران حکومت میکرد .

نقوش گیاهی و انتزاعی گردان در این دوره کاربرد بسیار متنوع و گسترده ای پیدا 

کرد .

این نقوش علاوه بر کتاب آرایی کاربردهایی در پارچه – قلم زنی – فرش – منبت 

و کاشی پیدا کرد .

دوره صفویه در به کارگیری نقوش گردان اسلیمی و ختایی در تزئینات گنبد و 

کاشیکاری مساجد و ابنیه شهرت دارد .

اجرا و طراحی انواع نقوش حیوانی و انسانی با مضامین مختلف در نقاشی های

 به جامانده این دوره قابل توجه است .

یکی از شاهکارهای دوره صفویه در زمینه تنوع – ظرافت طراحی نقوش – زیبایی 

قالی شیخ صفی الدین اردبیلی است .

ویژگی های مهم طراحی نقوش دوره سوم اسلامی ، سده دهم تا دوازدهم 

هجری قمری :

1- موضوع نقوش این دوره به تربیت شامل نقوش گیاهی گردان – هندسی – 

حیوانی – و انسانی است .

2- انواع گل های عباسی و اسلیمی کاربرد فراوانی پیدا کرد.

3- دراین دوره اوج بهره گیری از انواع نقوش در ترکیب های گوناگون است .

4- طرح و نقوش این دوره به انواع روشهای قرینه سازی و واگیره ها انجام شد.

5- ترکیب های گوناگونی در ساختار های ترنجی – لچک – قندیلی و... به 

کارگرفته شد

6- به کارگیری گره های هندسی در قالب مقرنس در معماری رواج یافت .