خانه های قدیمی و سنتی در ایران

در معماری سنتی ایرانی، دو عنصر نور و رنگ نقش بسیار اساسی و مهمی را در طراحی دکوراسیون و معماری ایفا می کنند. هر چند که در معماری امروزی و مدرن کمتر پروژه ای را می توان پیدا کرد که در آن از نقوش و فرم های سنتی و با قدمت دیرینه استفاده کنند اما ناگفته نماند برخی از معماران با استفاده از این اصول، سعی بر زنده نگه داشتن و حیات معماری سنتی ایرانی کرده اند.

توجه به طبیعت در معماری سنتی

یکی از نکات بسیار جالبی که در معماری قدیمی به چشم می خورد، توجه به عنصر باد، خاک و آفتاب است.

 پنجره های گنبدی شکل با شیشه های رنگارنگ یا اتاق هایی رو به نور مستقیم آفتاب و دالان های حرکت هوا، در معماری قدیم به وضوح و به طور کامل قابل رویت است.

 در این نوع معماری با در نظر گرفتن فضا و مواردی که در محیط داخلی به چشم می خورد، به عوامل طبیعی توجه ویژه ای می شد.

 همچنین بکار گیری اتاق های تودرتو نیز از دیگر ویژگی های این نوع معماری محسوب می گردید.

عموما در فضای مرکزی خانه هایی که از معماری سنتی بهره می بردند، حوض و باغچه های کوچک طراوت منحصر به فردی را به محیط خانه القا می نمود و گویی اتاق ها با اشراف به این منظره و در روبروی هم خودنمایی و جلب توجه می کردند.

 به علاوه، درب های ورودی این خانه ها از چوب ساخته می شد و با کلون ها و کوبه های جداگانه زنانه و مردانه، نشان از شخصی بودن محیط خانه داشت. 

معمولا در این نوع معماری فضایی برای مهمانان که به شاه نشین معروف بود، وجود داشت که عموما به آینه کاری و تزئینات فراوان منقوش بود و کاشی هایی با طرح های فرهنگ و سنن ایرانی با رنگ های خاص و جلب توجه کننده، خودنمایی می کرد.

فضای آشپزخانه هر خانه نیز نشان از مهمان نوازی آن خانواده و به طور کلی ایرانیان بود.

 معمولا در اکثر خانه هایی که ایوان رو به حیاط داشتند، نرده ها و دستک هایی چوبی وجود داشت که توسط ستون ها و سقف های چوبی زیبا تکمیل شده و در کنار دیواره های منبت کاری شده ی از جنس چوب، مکمل زیبایی معماری سنتی این خانه ها بود.

ویژگی‌ های معماری سنتی ایران

معماری سنتی و بومی ایرانی، برای سازگاری یافتن با شرایط اقلیمی متفاوتی به وجود آمده است و از این رو در آن نوآوری و خلاقیت‌ های فراوانی به کار گرفته شده است. قنات‌ ها، بادگیر ها، یخچال‌ ها و مخازن‌ های زیرزمینی آب نمونه‌ هایی از معماری پایدار سنتی در ایرانِ گذشته می باشد.

 از جمله ویژگی‌ های بنیادی معماری ایرانی در گذشته می توان به:

1. طرح های همگن و یکسان
2. برونگرایی
3. مینیمالیسم
4. بکارگیری انسان‌ شناسی و معرفت شناسی در آثار
5. استفاده از تقارن و عدم تقارن

همچنین نور طبیعی به عنوان عامل کلیدی در تمایز میان طرح ها در معماری سنتی ایرانی مورد استفاده قرار گرفته است.