hc8meifmdc|2011A6132836|Ranjbaran|tblEssay|Text_Essay|0xfcfff8260c0000005210000001000300
بیمه مسئولیت حرفه ای مدیران
بیمه مسئولیت مدیران یکی از انواع بیمه ای مسئولیت حرفه ای میباشد که در سالهای اخیر رشد قابل ملاحضهای در کشورهای توسعه یافته داشته است . یکی از دلایل گسترش این نوع بیمه وجود قوانین مشخص و محکم درباره مسئولیت مدیران در این کشورها است . به طوری که در دنیای تجارت امروز بیشتر از گذشته مدیران شرکتها در معرض خطر ادعای خسارت مالی و تعقیب از طرف اشخاص دیگر میباشند . این ادعاهای خسارت که گاهی بسیار سنگین است می تواند از طرف سهامداران ، کارکنان و رقبای شرکت باشد . در قانون تجارت ایران نیز مواد بسیاری به مسئولیت مدیران عامل ، اعضای هیئت مدیره ، مدیران تصفیه و بازرسان قانونی اختصاص یافته است . طبق مفاد قانون مذکور زمینه بسیار بالقوه ای برای ادعای خسارت از مدیران به دلیل اشتباه در انجام وظایف مدیریتی وجود دارد .
آشنایی با بیمه مسئولیت مدیران
تفاوت بیمه مسئولیت حرفه ای مدیران با سایر بیمه های مسئولیت :
بیمه نامه های رایج مسئولیت عمومی جامع (شامل مسئولیت محصول ) مسئولیت شرکت در مقابل خسارت جانی و مالی اشخاص ثالث را پوشش می دهند . در برخی از بیمه نامه های فوق مسئولیت شخصی مدیران بیمه گذار نیز در مقابل خسارات اخیر الذکر مشمول بیمه نامه می باشد
لیکن گاهی اوقات به دلیل اشتباه مدیران در امور مدیریتی ، اشخاص ثالث(مثل سهامداران ،کارکنان و طلبکاران ) متحمل خسارتهای مالی می شوند که در مورد این خسارت ها مدیران شخصا" مسئول جبران غرامت می باشند . برای پوشش مسئولیت اخیرالذکر بیمه نامه مسئولیت مدیران طراحی گردیده است .
اطلاعات مورد نیاز بیمه گر برای ارزیابی ریسک و صدور بیمه نامه :
برای صدور بیمه نامه بیمه گذار باید پس از تکمیل فرم پیشنهاد بیمه و امضای آن توسط مدیر عامل شرکت ،آن را به همراه صورت حسابهای مالی دو سال گذشته شرکت به بیمه گر ارایه نماید
بطور کلی سئوالات پرسشنامه درباره موارد زیر می باشد :
1- سابقه فعالیت شرکت
2- هرگونه واگذاری یا ادغام شرکت در گذشته یا امکان آن در آینده
3- خصوصی یا عمومی بودن شرکت – وارد شدن شرکت در بورس
4- تعداد سهامداران ، تعداد سهام مدیران
5- اعلام مشخصات شرکتهای فرعی شامل درصد سهام متعلق به شرکت مادر و محل فعالیتهای آنها
6- وجود شرکت ،دارایی و معامله سهام در کشور آمریکا
ث : خسارتهای تحت پوشش بیمه نامه :
در بیمه نامه مورد بحث مسئولیت مدیران در خصوص خسارت های مالی ناشی از اعمال اشتباه مدیریتی تحت پوشش است
بطور کلی خسارات شامل موارد زیر می باشند :
- خسارت مادی و مبالغی که مدیر طبق رای دادگاه یا مصالحه خارج از دادگاه ( با موافقت قبلی بیمه گر) مکلف به پرداخت است
- هزینه هایی که طی رای دادگاه در وجه خواهان باید پرداخت شود
- هرگونه هزینه دیگر با رضایت کتبی بیمه گر .
واژه اعمال اشتباه مفهوم وسیعی داردوبه معنای هرگونه نقص وظیفه،نقض اعتماد،خطا،اشتباه، گزارش اشتباه و قصور مدیران ضمن انجام وظیفه می باشد .
در بیمه نامه مسئولیت مدیران ، اجرای تعهد بیمه گر مشروط به این است که ادعای خسارت برعلیه مدیر ظرف مدت بیمه انجام شود . صرف نظر از اینکه عمل اشتباهی که منجر به مسئولیت مدیر گردیده چه وقت اتفاق افتاده است .
بنابراین چنانچه عمل اشتباه مدیر قبل از تاریخ صدور بیمه نامه باشد اما ادعای خسارت بر علیه مدیر ظرف مدت بیمه انجام گردد مشروط به اینکه مدیر مربوط از امکان ادعای خسارت در آینده مطلع نباشد ،بیمه گر تعهدات خود راطبق شرایط بیمه نامه انجام خواهدداد.لیکن به مجرد خاتمه بیمه و عدم تمدید بیمه نامه هیچگونه خسارتی در مورد ادعاهای پس از پایان مدت بیمه پرداخت نخواهد گردید .
هزینه های دفاع در مقابل ادعای خسارت اشخاص دیگر:
به غیر از مبالغ مورد ادعای اشخاص ثالث در مورد مسئولیتهای قانونی مدیران ، بیمه نامه مسئولیت مدیران هزینه های دفاع را که بیمه گذار برای اثبات عدم مسئولیت خود یا تقلیل میزان خسارت مورد ادعا پرداخت نموده است پوشش می دهد . حتی در مواردی که ادعای خواهان قوی نمی باشد هزینه های دفاع می تواند سنگین باشد در صورت ادعای غرامت اشخاص ثالث ، مدیران نمی توانند خودرا زیر پوشش شرکت مخفی کنند و از وجوه شرکت برای دفاع از خود استفاده نمایند . بیمه نامه های جدید مسئولیت مدیران هزینه های مربوط به شرکت نمایند گان حقوقی در جلسات تحقیق ، بازجویی و بازپرسی را که با رضایت کتبی بیمه گر در مدت اعتبار بیمه نامه حکم تشکیل آنها صادر شده تحت پوشش قرار می دهد .
استثنائات :
استثنائات بیمه نامه مسئولیت مدیران دو نوع می باشند . یکسری از استثنائات طبق تقاضای بیمه گذار و با پرداخت حق بیمه اضافی قابل بیمه شدن هستند .لیکن برخی از استثنائات قابل بیمه شده نمی باشند. استثنائات معمول بیمه نامه های مسئولیت مدیران به چهار گروه تقسیم می شوند :
1-خساراتی که تحت پوشش بیمه نامه های رایج قرار می گیرند .
2-در بیمه نامه مسئولیت مدیران ، خساراتی که می توانند تحت پوشش بیمه نامه های رایج دیگر گیرند تحت پوشش نمی باشند . بنابراین در بیمه نامه مسئولیت مدیران خسارت متوجه شرکت ناشی از مسئولیت عمومی ،مسئولیت محصول ، خسارت وارد به اموالشرکت ناشی از خطرات بیمه پذیر ،عدم النفع ،خسارت وارده به کالاها و اموال در مسیر حمل و خساراتی ازاین قبیل در تعهد بیمه گر قرار ندارد .هدف از درج استثنائ فوق این است که مدیران بیمه نامه های لازم را برای شرکت تهیه نمایند . بنابراین قصور مدیران در تامین بیمه نامه های کافی برای شرکت ،تحت پوشش بیمه نامه مسئولیت مدیران قرار ندارد .
2- کلاهبرداری و تقلب :
به طور کلی بیمه نامه نباید ابزاری برای اشخاص خلاف کار باشد به همین دلیل در صورت تقلب یا کلاهبرداری بیمه گذار خسارتی از محل بیمه نامه به وی قابل پرداخت نمی باشد در این بیمه نامه مسئولیت مدیران در مورد استرداد درآمدها و سودهای غیرمجاز تحت پوشش نمی باشد. در بیمه نامه های مسئولیت که برای مدیران بانک ها و سایر موسسات مالی مشابه صادر می شود معمولاً معاملاتی که به کمک اطلاعات داخلی موسسه انجام می شود جزء استثنائات بیمه نامه ذکر می گردد. در بیمه نامه مسئولیت مدیران نیز مثل سایر انواع بیمه های مسئولیت خسارت ناشی از ارتکاب اعمال عمدی تحت پوشش بیمه نامه نمی باشد و شخصی که مرتکب جرم شده یا دارای مسئولیت جزائی است نمی تواند از مزایای بیمه نامه بهره مند شود.
3- خطرات جنگ و واکنش های هسته ای .
4- خطراتی که با توجه به ارزیابی ریسک استثناء می شوند .
گاهی پس از ارزیابی ریسک بیمه گران از قبول برخی خطرات خودداری و یا با اعمال محدودیت ها و شرایط خاصی آنها را بیمه می نمایند.
در این خصوص می توان به اعمال محدودیت های جغرافیایی در بیمه نامه اشاره کرد. به عنوان مثال در اکثر بیمه نامه های مسئولیت مدیران، مسئولیت مدیران شرکتهای آمریکایی از شمول تعهدات بیمه گر خارج می باشد.
یکی دیگر از استثنائات معمول بیمه نامه های مذکور، مسئولیت های حاصل از اعمال اشتباهی است که قبل از صدور بیمه نامه اتفاق افتاده و مدیران هنگام صدور بیمه نامه از امکان ادعای خسارت در مورد آنها اطلاع دارند.
خ) مسئولیت چه اشخاصی تحت پوشش بیمه نامه می باشد
در اکثر بیمه نامه های مسئولیت مدیران تصریح شده است، مدیران فعلی و آینده شرکت تحت پوشش بیمه می باشند مشروط به اینکه ادعای خسارت از طرف اشخاص ثالث ظرف مدت بیمه انجام شود. در برخی بیمه نامه ها پوشش بیمه شامل مدیران شرکتهای فرعی شرکت مادر و حتی کلیه شرکتهایی که یک گروه را تشکیل می دهند می شود. بیمه گران معمولاً قبل از صدور بیمه نامه مسئولیت مدیران شرکت مادر ، از صدور بیمه نامه مسئولیت شرکتهای فرعی خودداری می نمایند .
بر طبق قوانین و قراردادهای منعقده در صورت ارتکاب عمل اشتباه به وسیله مدیر و ادعای خسارت بر علیه مدیر از طرف اشخاص دیگر ، شرکت موظف است خسارت مالی وارد بر مدیر را جبران نماید. به همین دلیل در بیمه نامه های مسئولیت مدیران علاوه بر مسئولیت مدیران ، مسئولیت شرکت در قبال نتایج مالی ناشی از عمل اشتباه مدیر نیز تحت پوشش میباشد .
هر چند هنوز برخی از شرکتهای بیمه برای مسئولیت مدیران و مسئولیت شرکت دو بیمه نامه مسئولیت جداگانه با سقف تعهد سالیانه واحد صادر می نماید . لیکن امروزه اکثر بیمه گران ترجیح می دهند برای مسئولیت مدیران و شرکت یک بیمه نامه شامل دو بخش صادر نمایند .
د : حدود تعهدات بیمه گر :
مثل سایر رشته های بیمه در بیمه مسئولیت حرفه ای مدیران نیز مبلغ بیمه توسط بیمه گذار تعیین میشود . معمولا در این بیمه نامه مبلغ بیمه بین یک تا ده میلیون دلار است . البته در مورد شرکتهای بزرگ بین المللی مبلغ بیمه به پنجاه میلیون دلار نیز می رسد .
الف : وظایف مدیران :
وظیفه اصلی مدیران حفظ حقوق و منافع سهامداران شرکت و هدایت امور شرکت در جهت قانون است . به طور کلی مدیران باید وظایف خود را با رعایت موارد زیر انجام دهند .
1- صداقت :
مدیران موظف میباشند امور مدیریتی را با صداقت انجام دهند و نباید از موقعیت خود برای کسب سود شخصی استفاده نمایند .در این خصوص می توان به موارد زیر اشاره نمود .
1-1- کسب منافع پنهان یا سودهای ناروا از معاملات شخصی که با فعالیت شرکت در ارتباط است .
2-1- رقابت با شرکت و گرفتن فرصتهای کاری شرکت .
3-1- کسب سود شخصی با استفاده از اطلاعات خصوصی شرکت که در دسترس عموم نسیت .
4-1- تضاد منافع با شرکت .
2- دقت :
مدیران باید وظایف خود را با دقت ، دوراندیشی و حسن نیت کامل به طوری که کاملا در جهت منافع شرکت باشد انجام دهند قبل از تصمیم گیری کلیه اطلاعات مهم و لازم را کسب نمایند . علاوه بر مواردی که برای تائید مدیران ارجاع میشود ، مدیران باید در رسیدگی و کنترل امور سازمان نیز دقت لازم را مرعی دارند . اگر چه مدیران ضامن عدم نقص عملکرد کارکنان و شرکت نمی باشند لیکن از آنها انتظار می رود برنامه هایی را برای ارتقاء سطح عملکرد شرکت انجام دهند و عملکردهای ناصحیح را شناسایی نمایند .
3- رعایت مقررات :
مدیران موظفند وظایف خود را مطابق مقررات و اساسنامه شرکت انجام دهند . در صورت عدم رعایت مقررات امکان دارد به دلیل ورود خسارت مالی به اشخاص دیگر ، این اشخاص از مدیر شرکت ادعای خسارت نمایند . ادعای خسارت و تعقیب مدیر می تواند از طرف اشخاص زیر باشد :
سهامداران – کارکنان – نمایندگان – رقبا – اشخاص ثالث مثل : مقامات دولتی – مالکان قبلی – طلبکاران .
ب : مدعیان دریافت خسارت از مدیران :
به طور کلی ادعای خسارت بر علیه مدیران ممکن است از طرف اشخاص زیر مطرح گردد :
1- شرکت : ادعای خسارت بر علیه مدیران سابق .
2- مدیران : ادعای خسارت بر علیه مدیران دیگر
3- اعضای شرکت : ادعای خسارت بر علیه مدیران از طرف اعضای شرکت در مواقع عدم انجام اهداف سازمان .
4- اشخاص ذینفع : ادعای خسارت از طرف دریافت کنندگان خدمات شرکت و اشخاصی که طرف معامله با شرکت هستند .
5- واهبین : ادعای خسارت از طرف هبه کنندگان پول به شرکت .
6- مدعی العموم : ادعای خسارت مدعی العموم جهت حفظ منافع جامعه در مواقع مدیریت نا درست و عدم اجرای قانون .
پ : انواع ادعاهای خسارت بر علیه مدیران :
مدیران شرکتها در معرض انواع ادعاهای خسارت مالی از طرف اشخاص دیگر می باشند .
در زیر به عنوان نمونه به مواردی که می تواند منجر به ادعای خسارت بر علیه مدیران در خصوص وظایف مدیریتی آنها شود اشاره می گردد :
1- اشتباه مدیر در ایجاد مالیاتهای اضافی برای شرکت .
2- تضاد منافع مدیر با شرکت .
3- استفاده شخصی از هدایا و کمکهای مالی به شرکت .
4- افشاء اطلاعات مهم شرکت .
5- انتشار اطلاعات گمراه کننده و اشتباه .
6- عدم بررسی اسناد و گزارش ها قبل از امضاء .
7- پرداخت اضافی مزد و مزایا به مدیران .
8- تمدید اعتبارات بدون اخذ تضمین لازم .
9- افشاء اطلاعات مهم که در مورد معاملات اوراق بهادار موثر است .
10- قصور در کشف و توقف اختلاس در شرکت .
11- قصور در بررسی اسناد و سوابق شرکت جهت داشتن اطلاعات به روز از کار شرکت .
12- قصور در نظارت کار کارکنان .
13- تهیه گزارش های اشتباه .
14- خرید اشتباه مجدد موجودی .
15- مدیریت نادرست در خصوص بدهی های شرکت .
16- ارائه گارانتی های نادرست .
17- پرداخت ناصحیح سود سهام .
18- خرید و فروش سهام شرکت برای حفظ مدیریت .
19- رقابت ناسالم .
یکی از مهمترین دلایل عدم گسترش بیمه مسئولیت مدیران در کشورهای جهان سوم عدم وجود قوانین مشخص و محکم درباره مسئولیت مدیران در اینگونه کشورها می باشد. بهترین راه حل برای گسترش بیمه مسئولیت مدیران و بالابردن امنیت روانی مدیران را می توان با تقویت و تدوین قوانین و مقررات شفاف و روشن در رابطه با مسئولیت مدیران تحقق بخشید و در همین راستا شرکتهای بیمه داخلی می توانند با تهیه و فروش بیمه نامه مسئولیت مدیران باعث افزایش ضریب
اطمینان خاطر مدیران شوند. نهایتاً مدیران با آرامش خاطر بیشتری می توانند نسبت به اداره بهتر و دقیقتر سازمان خود اقدام نمایند.
منابع :
مقالات ارائه شده در سمینار صنعت بیمه .
شرکت بیمه سینا ( سهامی عام )
مدیریت بیمه های مهندسی و مسئولیت