hc8meifmdc|2011A6132836|Ranjbaran|tblEssay|Text_Essay|0xfcff7c7d08000000ba06000001000700
آب نماد کویر
نگارندهگان: امید ریسمانچیان و مهتا حیدری
واژگان کلیدی : نماد سمبل آب باغ ایرانینفس روح کالبد صورت معنا جوشگاه چشمه سنت
چکیده:
کویر همواره مفهومی از خشکی و بیآبی را به دنبال داشته است و آب در معماری کویر به عنوان اصلی ترین عنصر حیات بخش مطرح بوده است . درجائیکه تضاد بین خشکی و آب جلوه گر می شود نگرش مردم نسبت به آب متفاوت از مردم سایر اقلیم ها می باشد. این نگرش متفاوت زاینده ریشه ها و مفاهیم نمادین است که همواره تبلوری کالبدی درمعماری کویر داشته است نظیر جوشگاههای باغ ایرانی که نمادی از سرچشمه ها می باشد و از این جوشش و حرکت آب در دل خاک زندگی و معماری کویر هستی میگیرد . در کویر آب نیست اما هر خطی برخاک یادآور خاطره آب است و مهمترین عامل شکل دهنده به فضای زندگی مردم. مکانیابی شهرها نظم شبکه معابر توالی فضاهای باز و بسته مسکونی امتداد حرکت قناتها تحت تاثیر مقوله آب شکل گرفته است.
مسلم آن است که جلوه های نمادین آب در معماری کویر یکی از عوامل هدایت کننده فکر معمار در خلق فضا بوده است فضائی که به واسطه سوار شدن بر مفاهیم عمیق فکری و معنوی همواره مورد ستایش بوده و زندگی درون خود را حفظ کرده است. امروزه با از دست رفتن این جلوه های نمادین و مفاهیم بنیادین در تفکرات معماری و خالی شدن کانسپتهای طراحی از معنا فضاهای کالبدی زندگی به رفع نیاز فیزیکی تنزل یافته اند. هدف از این مقاله بازنگری مفاهیم نمادین آب در معماری کویر و تاثیر آن بر زندگی مردم می باشد.
مقدمه:
هر آییین در همه اجزا تشکیل دهنده اش باالضروره شامل معنایی رمزی است و برعکس هر رمزی بر کسی که با استعدادها و فضائل لازم در آن امعان نظر کند اثرهایی میگذارد که بسیار شبیه به اثرآیین به معنی واقعی کلمه است. همچنین می توان گفت که آیین همان رمز است که فعلیت درآمده است و هر کردار آیینی رمزی است که به عمل درآمده است. اصولا آیین و رمز دوجنبه از یک واقعیت هستند که این واقعیت در غایت امر چیزی نیست جز تناظراتی که همه مراتب وجودی جهان را به هم مرتبط می کند. در کویر معمار به عنوان اثر هنری در اصل به فعلیت درآمده رموزی است که در طی سالها به صورت سنتی ازنسلی به
نسل دیگر منتقل شده و باعث وحدت و یکپارچگی معماری چند صد ساله ایرانی و اسلامی شده است. در این نوشتار سعی شده تا گوشهای از رمزپردازی معماری کویر را که مبتنی بر عنصر حیات بخش آب بوده مورد بازنگری قرار دهیم.
تعریف نماد (سمبل):
نماد که واژه معادل منتخب فرهنگستان علوم و ادب پارسی برای واژه" symbol "است در فرهنگ دهخـدا بـه معـان ی نمـود
ظاهرکننده و نماینده است[1 .[در تعریف نماد دو جهان بینی الهی و مادی مطرح شده است که ازدیدگاه مـادی نمادهـا در حـد علامت و نشانه تنزل میابند در حالیکه در حیطه جهان بینی الهی و بویژه جهانبینی توحیدی حتـی در صـورت قائـل شـدن بـه معانی مادی برای نمادها از مراتب معنائی و باطنی نیز غفلت نمی شود. فی المثل درجهان بینی الهی از د یدگاه نصر نماد به معنـای رمز بازتابی از یک واقعیت مربوط به مرتبه بالاتر از وجود در مرتبه پاینتر میباشد [2 .[به منظور درک رابطه بین مراتب بـالاتر و پایینتر باید از تاویل استفاده شود. تاویل با ارائه کلیدی برای درک رمزیات عالم شهادت صورت را از رهگذر زبان فرا تاریخی به اصل آن تجلی ربط میدهد
3 . مرتبه این تاو یل و درک مراتب معنوی اثـر بـسته بـه مراتـب وجـودی هنرمنـد و مخاطـب
بصورت نسبی در یک اثر هنر ی اعمال و یا برداشت می شود. هرچه مراتب وجودی این دو (هنرمند و مخاطب) به کمال نزدیک تر باشد این رمزپردازی و رمزگشائی (استفاده از سمبلها) متعالی تر می شود.