hc8meifmdc|2011A6132836|Ranjbaran|tblEssay|Text_Essay|0xfcff7a7d080000008a06000001000400
حیای بازارهای تاریخی هویت بخشی به فضای کالبدی شهر: مطالعه موردی بازار
شهر زواره
دکترعلی موحد
مقدمه
پدیده صنعت و ماشینیسم (بطور کلی مدرنیسم) درکشور تغییر و تحولات زیـادی را در پـی داشـته اسـت و یکـی از
مهمترین آن فراموشی معماری و شهر سازی ایرانی است. شاید منطقی است که ورود ماشین به ایران الزاما سـاختار
شهری متناسب با آن مانند تعریض خیابانها ضروری بوده است اما م شکل در طرح شهری است کـه بـا ریـشه هـای
فرهنگی و معماری بومی ـ ایرانی ارتباط برقرارنکرده است. بعبارتی طرحی که موجب گسیختگی ریشه هـای اسـتوار
بین مظاهر زندگی و فرهنگ جامعه شده که نتیجه روند اقتباس یا کپی از مظاهر تمدن و فرهنگ غربی است.
معماری و شهر سازی سنتی کشور فراموش گشت و اجازه ظهور یا خودیابی را در انطباق با تکنولوژی و شرایط جدید
پیدا نکرد. "شهر های کشور بافت سنتی خود را ازدست داده اند یا از اهمیت و اعتبار آن کاسته شده است" )1.)
احیا و زنده سازی بافهای تاریخی از سابقه طولانی در جهان برخوردار است . در ایران نیز با توجـه بـه رونـد تخریـب
بافت قدیم که از دوره رضاخان شتاب بیشتری پیدا کرد و بصورت اپیدمی درآمد نخستین حرکـت سـازمان یافتـه در
توجه به معماری سنتی و بافت تاریخی به سال 1349 با برگزاری کنکره بین المللی معماران با موضوع بررسی امکان
پیوندهای سنتی با شیوه های نوین ساختمان برگزار گردید دانست.
ز اولین کنکره برگزار شده تا به امروز همایشها و کنکره های متعددی کـه آخـرین آن همـایش بناهـای خـشتی در
ایران در شهر یزد در سال 1382 برگزار شد می گذرد. تاثیر چنین همایشهایی جهت دهی و همراهی بخش اجرایـی
را داشت بطوریکه سازمان احیا نوسازی و بهسازی شکل گرفت و هدف آن خارج ساختن بافت قدیم از حالت رکود
و استفاده بیشتر از این فضا بود.
با توجه به تعداد زیاد شهرهای تاریخی و گستردگی بافتهای تاریخی اولویت بنـدی مطالعـات و اجـرای آنهـا بتوانـد
سازمان را در رسیدن به اهداف خود موفق سازد. یکی از این اولویتها مطالعـاتی و پژوهـشی احیـا نمادهـا و عناصـر
کلیدی موجود در بافتهای تاریخی شهر است که می تواند نقش مهمی در باز زنده سـازی و تغییـر نگـرش فرهنگـی
مردم به معماری گذشته باشد.
بازار یکی از عناصر اصلی بافت قدیم و تاریخی شهر که از ویژگیهای مناطق اسلامی ـ شرقی است دو ر ایـران نیـز
ریشه ای دیرینه دارد. بازار به منزله مرکز مهم اقتصادی شهر در کنار عناصر دیگری چون مـساجد جـامع، امـامزاده،
مدارس، کاخها یا مقرحکومتی و دروازه شهر در مرکز شهر یا ارتباط دهنـده دروازه شـهر بـا مرکـز شـهری از اعتبـار
خاصی برخوردار است و لذا می تواند از اولویتهای مهم احیا و زنده سازی بافت تاریخی شهرها باشد. .
تغییر کاربری بازار، ساخت پاساژهای جدید به سبک غربی صدمه زیادی به بازارسنتی زده است کـه در برخـی مـوارد
بازار تعطیل یا از اعتبار افتاده است و بازار شهر زواره نمونه ای از این موارد است، شهری که بعنوان ی کی از شهرهای
بسیارکهن و تاریخی و کویری کشور قدمت آن به قبل از اسلام می رسد. بازار در این شهر بین حسینیه ها( حسینیه
بزرگ و کوچک)، مسجد جامع و امامزاده در مرکز شهر قرار گرفته و دوره ساکت و خاموشی خود را می گذراند. ایـن
مقاله به بررسی بازار شهر زواره به عنوان نمونه ای از بازارهای فراموش شده می پردازد.
ویژگیهای بازار سنتی و تاریخی
واژه بازار در زبان پهلوی واچار و در زبان پارسی هخامنشی اباکاری که مرکب از ابـا بـه معنـی محـل اجتمـاع و 1 2
3 کاری به معنی چریدن و گردیدن است .(2 (در فارسی میانه واژه وازار
بکار می رفته که پسوند زار در فارسی دری
مجموعا” به معنی جایگاه داد و ستد است . ( )3 واژه بازار از ایران بوسیله پرتغالیها به اروپا راه پیـدا کـرد و در بیـشتر
ممالک اروپایی و اسیایی این واژه استفاده میشود .( )4
بازار قسمتی از فضای شهری است که از یک یا چند راسته اصلی و فرعی تـشک یل میـشود ، راسـته هـای فرعـی از
راسته های اصلی منشعب میشوند که دو سویی آن دکانها و حجره ها قرار دارند.
راسته های بازارچه به نوع فعالیت آن نامیده می شوند چون بازارکفاشها، بازارزرگرها، کلاهدوزها، مسگرها وغیره.
از ویژگیهای راسته های بازار تخصصی بودن، همگرایی و همانندی فعالیت های هم سازگار می باشد و فعالیت آنهـا
برای سایر بازاریان و کاسبان مزاحمتی ایجاد نمی کند. ساخت فیزیکی برخی از راسته ها بصورت دو طبقه است کـه
طبقه اول آن به دکان جهت فروش و فعالیتهای تجاری و کارگاهی اختـصاص دارد و طبقـه دوم آن بیـشتربه محـل
دفاتر و حجره های تجار و کارگاههای کوچک اختصاص می یابد.
بازارها اکثرا” بصورت طولی است و گـسترش آن متفـاوت اسـت، مکانهـای تجـاری آن مـسقف اسـت و در بیـشتر
کشورهای اسلامی به جزء ایران بین 200 تا 500 مترطول دارد، درحالیکه درایران طول بازارهـا بیـشتر اسـت بـرای
نمونه بازار اصفهان دست کم 2500 متر است، تهران 900 متر و بازار تبریز1500 متر، عرض بازارها معمـولا” بـین 4
تا8 متراست.( )5
از مشخصه های دیگر بازار در ایران اتصال و نزدیکی بازار با مساجد بزرگ شهر (چون مسجد جامع) یا بقاع متبرکـه،
کاروانسراها و تیمچه ها می باشد. بازار بصورت همزمان یک محور مهم ارتباطی، اقتـصادی و فرهنگـی شهراسـت و
نقش و منزلت بسیار مهمی در حیات اجتماعی شهر دارد و به همین جهت اسـت کـه در مواقـع حـساس بـازار تـاثیر
مهمی بر روند رویدادهای اجتمـاعی و سیاسـی دارد.(6 (همچنـین نزدیکـی مـدارس علمیـه یـا قرارگیـری آن درون
بازار(چون مدارس علمیه در بازار اصفهان) و مساجد کوچک در نزدیکی یا درون بازار از دیگر ویژگیهای بـازار اسـت .
وجود این مراکز مذهبی در نزدیکی یا درون بازار علاوه بر انجام اعمال مذهبی بازاریـان محـل اسـتراحت و ضـروری
(دستشویی) مردم و بازاریان است. دتمان جغرافی دان آلمانی نیز بر ویژگیهای فوق بخصوص اتصال بازار بـا مـسجد
جامع تاکید دارد.( )7
یکی از اهداف قرارگیری مساجد و مدارس علمیه در نزدیکی یا درون بازار استفاده آنان از بازار بعنـوان تـامین کننـده
مخارج است، عامل وقف و کمک بصورت خیریه و صدقه که ریشه در اعتقادات مسلمانان دارد، دارای اهمیت اسـت .
در برخی موارد توسعه بازار و افزایش بنای بازار با اهداف مذهبی صورت می پذیرد . وجود تعداد زیاد دکانهـای وقفـی
بازار با توجه به پایین بودن نرخ کرایه در مقایسه با سایر دکانهای بازار سبب تمایل به اجاره آنهـا اسـت و در بیـشتر
موارد پایداری و رونق بازار بعنوان یکی از عوامل اصلی مطرح است، بنابر این توسعه بازار و دست نخـوردن یـا تغییـر
بناهای بازار ارتباط مستقیمی با عامل وقف و بطور کلی مذهب دارد.
یکی از ویژگیهای بازارهای ایران سبک معماری و نوع ساخت آن است که از نظر چشم انـداز جغرافیـایی نیـز قابـل
توجه است، ساخت و سبک معماری بازارهای کشور خود مبحثی جدا می طلبد که در اینجا بطـور خلاصـه مهمتـرین
ویژگیهای معماری اشاره می گردد:
- هماهنگی و هارمونی سردرهای بازار با معماری مساجد
- گنبدهای زنجیره ای شکل که از دید فضایی قابل تشخیص است.
- معماری بازار بگونه ای است که در فصول مختلف سال درون بـازار بـا بیـرون آن دارای اخـتلاف درجـه حـرارت
محسوس است.(8 (
- مکان یابی صحیح بازار
- وجود سراها و سوق ها
- ساخت بازار بصورت دو طبقه
- بن بست نبودن شبکه های بازار
- طرح صحیح معماری جهت روشنایی و تهویه بازار
- مساحت در نظرگرفته شده برای دکانها با توجه به نوع فعالیت یا رسته بازار
یکی از فضاهای بسیار مهم در بازارهای تاریخی بزرگ چهارسو است، چهارسو عبارت است از محل برخورد یا تقاطع
دو راسته اصلی بازار است که به لحاظ ارتباطی شبیه میدانهای بزرگ شهری است، در اطراف میدان و دکانها و برخی
فعالیتهای اجتماعی استقرار پیدا می کنند.(6( 9
درب اغلب ورودی های بازار به مانند مساجد و مدارس علمیه شکل گنبد رفیع و زیبا را می توان مشاهده کرد کـه از
نظر هنری و معماری دارای اهمیت است، ورودی بازار قیصریه اصفهان نمونه ای زیبا از ایـن نـوع اسـت، بطـورکلی
بازارهای اصفهان و تبریز نمونه ای از شاهکارهای هنری و معماری است و کمتر بازاری را به ماننـد آنهـا مـی تـوان
پیدا کرد.
جغرافیای تاریخی و عمومی زواره
شهر زواره، مرکز بخش زواره یکی از دو بخش شهرستان اردستان است که در شـمال و شـمال شـرقی شهرسـتان
اردستان واقع شده است. این بخش از سمت شمال به شهرسـتان گرمـسار از اسـتان سـمنان و از سـمت شـرق بـه
شهرستان نایین و از غرب به دهستان گرمسیر از بخش مرکزی و از سمت جنوب بـه دهـستان کچـو و شهرسـتان
نایین همجوار می باشد. از نظر موقع جغرافیایی حدودا“ در32 3 درجـه و دقیقـه تـا 34 درجـه و 25 دقیقـه عـرض
شمالی و 52 درجه و 15 دقیقه تا 52 درجه و 12 دقیقه طول شرقی قرار گرفته است.
وضعیت آب و هوایی زواره در مجموع تابع سیستم کلی شرایط اقلیم فلات مرکزی ایران است و بـر اسـاس تقـسیم
بندیهای متداول دارای اقلیمی خشک و بیابانی است، از نقطه نظرکوپن
دارای bwks است. سردترین ماه سـال 1
دی(ژانویه) با 3/5 درجه سانتیگراد و گرمترین ماه سال ماه تیر(ژوییه) که به 44 درجه افزایش می یابد.
زواره ازجمله کم بارانترین نقاط ایران است. متوسط بارندگی سالانه آن /2 122 میلیمتر است که بیشترین بارندگی در
فصول زمستان و بهار می باشد، از نظر دیاگرام آمبروترمیک و نیز دوره خشکی طولانی است.
جمعیت بخش زواره درسال 1370 حدود 14151 نفر و در سال 1375 ،14355 نفر بوده است که 32 درصد جمعیت
شهرستان را تشکیل می دهد. جمعیت شهر زواره در سال 1375 حدود 8232 نفر بوده است که نسبت به سال 1370
کاهش یافته است، براساس آمارسال 1370 ، از نظر جمعیتی شهر زواره در کل استان دارای رتبه 35 .) می باشد 10 (
قدمت تاریخی زواره به پیش از اسلام می رسد بطوریکه آثار باستانی دوره ساسانی هنوز هم وجود دارد و به ثبت آثار
باستانی نیز رسیده است، وجه تسمیه ی شهر گوناگون است که مهمترین آنها عبارتند از :
1 واژه زواره از کلمه زو به معنی دریا گرفته شده است زیرا درگذشته این شهر کنار دریا واقع بوده و محله بن گیـره
محل بارگیری کشتی ها بوده است.
-2 زواره از کلمه زوار گرفته شده است زیرا درگذشته این شهر منزلگاه کاروانها بوده است.
-3 در غالب فرهنگها و لغتنامه ها زواره نام پسر زال و برادر رستم ذکرشده است و گویند چون بـرادر رسـتم برانجـا
دست یافته است آنرا زواره نامیده اند.(10 (
در اوایل قرن چهارم هجری به علت کثرت جمعیت سادات طباطبایی ساکن زواره آنـرا مدینـه الـسادات هـم نامیـده
اند.( 2و 10 (
یاقوت حموی جغرافی نویس عرب ضمن اشاره به آثار و فراینده ای برجا مانده از دوران ساسانی وضع اقتصادی مردم
زواره را بسیارخوب توصیف کرده است(. 11 (
وجود قناتهای بزرگ مانند خسرو شاه و اروند و آبادیهای مهرآباد، عشق آباد و همین طور قرارگیری زواره بـر سـر راه
کاروانها دلیلی بر اقتصاد خوب و آبادی منطقه در دوران پیش ازاسلام د ارد. پیداش و تشکیل بازار در آنجا خود بیانگر
مرکزیت نسبت به مجموعه ای از آبادی ها و درعین حال ارتباط مناسب زواره با سایر شهرهای مهم اطراف و محـل
عبور کاروانها از آنجا است. بطوریکه زواره از یک سو به نایین، یزد و کرمان و از سوی دیگر به کاشان، قم و ورامـین
و ری ارتباط داشته، به نحوی که طوفان شن و ماسه های کویر نیز مانع از آن نبوده و با زغال کوبی هـایی مـسیر را
مشخص می ساختند (. نقشه شماره یک )
مسیر دیگر ارتباطی شهر زواره با شهرهای انارک، طبس و مشهد مقدس بـوده اسـت. ایـن راه کـویری و مـشکل و
سخت بوده است و شاید به دلیل همین مسیرکویری و دشوار بوده است که دروازه شمالی شـهر را اصـطلاحا“ دروازه
ترکی می نامیده اند.(12 (
با پذیرش دین مبین اسلام توسط ایرانیان و بتدریج مهاجرت اعراب به ایران عـده ای از سـادات ( علـوی آل طـاهربن
علی) ساخت مسجد در زواره شروع شد. تبدیل آتشکده های شهر به مسجد که آتشکده محله بن کویه نمونه ای از آن
است که در اوایل سوم هجری اتفاق افتاده است، همچنین سـاخت مـساجد جـامع زواره در همـین قـرن کـه یکـی از
قدیمیترین و به نظر برخی اولین مسجد جامع چهار ایوانی ایران است ساخته شد و امروز یکی از نمادها و نـشانه هـای
مهم شهر محسوب می گردد.
مشخصات کالبدی شهر
شهر زواره به دو بخش قدیمی و جدید قابل تقسیم بندی و بررسی است. بخش قدیمی شهر با داشتن ارتباط فضایی
یکپارچه و بهم پیوسته بخش اصلی و مرکزی شهر را شکل می بخش د و بخش جدید متاثر از معمـاری و شهرسـازی
جدید است که عمدتا" در جنوب و جنوب غربی قرار . گرفته است
مهمترین عناصر و فضاهای اصلی و کالبدی شهر شامل مسجد جامع بازار حسینیه امامزاده حمامهـا مـدارس آب
انبارها و محلات است که همه در بخش تاریخی و قدیمی قرار گرفته و در گذشته برج و بارو و حـصار شـهر بـه دور
آنها تکمیل کننده این انسجام بوده است. شهر در درون حصار از ده محله و بخـش بیرونـی حـصار از سـیزده محلـه
شکل گرفته که امروزه حصار فوق از بین رفته است
شهر زواره به مانند سایر شهرهای اسلامی فضاهایی مانند : مسجد جامع بازار مراکز حکومتی و اجتماعی فـضاهای
مسکونی و . . . داشته ضمن آنکه هرکدام جای مرتبه و شخصیت خاص خود را دارند. عناصر نام بـرده شـده همـه
باهم مجموعه ای واحد را پدید می آورند که شهر را از نظر کالبدی و فضایی منسجم و پیوسته نشان می دهد که آن
به وضوح در این شهر نمایان است(. نقشه شماره دو)
از خصوصیات دیگر فضای شهر می توان به بافت شبکه شطرنجی و ارگانیک و ارتباط فضایی بین عناصر و محلات
و سلسله مرتب دسترسی آنها بهم ذکر کرد (. 14 (
همچنین محله و موقعیت آن از عوامل شکل دهنده شهر هستند که معیار آن دسترسی پیاده به سمت مرکز محله یـا
مرکز شهر است. نکته قابل توجه در معابر و دسترسیها وسعت معابر است که عرض آن بیش از سایر معابر شهرهای
قدیمی و اسلامی است(. 15 (
ارتباط فضایی دهنده بازار در بافت شبکه شطرنجی و ارگانیک بعنوان یک عنصر خطی قابل مشاهده و ممتاز است .
لذا سازمان فضایی و اجتماعی شهر بر اساس محله ها مسجد جامع حسینیه آب انبار ها حمامها دسترسیها و بازار
سامان می یابد که درچهارچوبه حصار شهر منطبق بر شرایط محیطی قابل تشخیص است.
بازار زواره
همانطور که قبلا" عنوان شد عبور راههای اصلی شرق به غرب کشور و سده های اخیر جنوب به شـمال کـشور بـر
اهمیت شهر زواره افزود و سبب رونق تجارت و بازرگانی در منطقه و شهرگردید.
با در نظر گرفتن استقرار شهر در منتهی الیه کویر و در مرکزیت روستاههای منطقه و ارتبـاط مـداوم شـهر بـا سـایر
شهرهای دور و نزدیک کشور چون ری اصفهان ورامین مشهد تهران نایین زی د و کرمان بر موقعیت مهم شـهر
و شکل گیری بازار بیشتر آگاه و مطمئن . می شویم
قرارگیری دروازه های شهر به سمت راههای بازرگانی و مسیرهای تاریخی که به عهد ساسانی باز می گردد و وجود
تعداد زیاد کاروانسرها در شهر بر اهمیت بازار فعالیت و جنب و جوش تاریخی آن تاکید دارد.
شرایط بد طبیعی چون کمی نزولات جوی گرمای شدید و طولانی بودن فصل گرما زمـین محـدود بـدلیل شـوری
خاک بواسطه نزدیکی به کویر و حمله شنهای روان از جمله عواملی است که کار کشاورزی را محدود ساخته اسـت .
لذا گرایش به بازرگانی با توجه به شرایط مذکور دور از انتظار نیست.
از سوی دیگر توجه مردم به صنعت که در سطح منطقه از شهرت برخوردار بـوده اسـت ماننـد : صـنایع آهنگـری بـا
محصولاتی نظیر نعل سازی منقل سازی سه پایه میخ سیخ و . . . صنایع نساجی چون : کرباس بافی عبا بـافی
پارچه بافی گلیم بافی نمد بافی و صنایع دیگری چون : گیوه دوزی نجاری قالی بافی روغنگیری سفالگری تـاثیر
یز ادی در گرایش به بازرگانی در این شهر حکایت دارد.
مکانیابی بازار نیز حکایت از توجه زیاد مردم و نقشی که در زندگی آنها دارد اسـت. بطوریکـه "بـازار بعنـوان محـور
اصلی شهر و بعنوان ستون فقرات شهر می توان نام برد که در پیوستگی بافت و وحدت سیمای شـهر نقـش ویـژه
ایفا می نماید
بازار زواره ارتباط دهنده بین مسجد جامع و امامزاده و دو حس ینیه کوچک و بزرگ است.(نقشه شـماره دو و سـه ). از
نظر معماری به مانند سایر بازارهای مرکزی کشور چون اصـفهان کاشـان و نـایین اسـت. در حـال حاضـر در بـازاز
فعالیتی مشاهده نمی شود و مغازه ها بصورت انبار مورد استفاده است.
هرچند امروز شهر به مانند گذشته حرف مختلف فعالیت ندارد. اما این در صورتی است که بازار امروز نیز توان فعالیت
و سیرویس دهی را داراست.
مروزه در شهر بازار روز وجود دارد که در روزهای یکشنبه و چهارشنبه برگزار می گـردد . ایـن بـازار ابتـدا در حاشـیه
خیابانهای مرکزی شهر برگزار می شد که با ساماندهی آن توسط شهرداری و اختصاص مکانی مشخص بـرای بـازار
روز بصورت نیمه مسقف شکل و نظم خاصی پیدا کرد . (عکس شماره دو )
در بررسی مکان بازار فوق در مقایسه با بازار قدیمی شهر می توان نتیجه گیری کرد که :
• بازار جدید هویت بازارهای تاریخی کشور را ندارد
• بازار جدید در فضای باز و بدون معماری است
• بازار جدید به غیر از روزهای یکشنبه و چهارشنبه بدون استفاده و تعطیل است.
• در روز بازار مشکل ترافیکی در شهر ایجاد می شود.
بازار جدید در فصول گرما و سرما برای خریدار مشکل ساز است زیرا در فصل گرمـا پوشـشی بـرای حفاظـت از
شدت گرما و تابش شدید نور خورشید وجود ندارد و در هنگام بارندگی نیز سرپناهی برای دوری از بارش وجـود
ندارد.
• در زمستان بخصوص هنگام ریزش برف رفت و آمد را مشکل و استقبال خریدار و فروشنده برای حضود در کـم
می شود.
مزایای بازار قدیمی شهر جهت استفاده عبارت از :
• بازار مسقف و پوشش مناسبی برای دوری از گرما و سرما و تهویه دارد
• فضا برای توسعه بازار وجود دارد و کاروانسراهای بازار را می توان جهت بازار روز استفاده کرد
• حسینیه بزرگ که به دو صورت سرپوشیده و سرباز است قابل استفاده جهت روزهای بازار روز است.
• فعالیت در بازار را می توان بصورت دائمی فراهم ساخت
• در کنار بازار تاریخی امکاناتی جهت نیزهای ضروری (چون استراحت دستشویی و . . . ) برای مردم فراهم است.
• مشکل ترافیکی شهر در روز بازار به دلیل نقش ارتباط دهنده تاریخی و راههای دسترسی مناسب کمتـر خواهـد
بود
• با فعالیت بازار انسجام بین بافت تاریخی شهر فراهم می شود
• با فعالیت بازار در کنار مسجد جامع امامزاده و حسینیه شهر هویت تاریخی خود کسب می کند.
نتیجه گیری
بازار یکی از عناصر اصلی بافت قدیم و تاریخی شهر که از ویژگیهای مناطق اسلامی ـ شرقی است که در ایران نیز
ریشه ای دیرینه دارد، به منزله مرکز مهم اقتصادی شـهر در کنـار عناصـر دیگـری چـون مـساجد جـامع، امـامزاده،
مدارس، کاخها یا مقرحکومتی و دروازه شهردر مرکز شهر یا ارتباط دهنـده دروازه شـهر یـا مرکـز شـهری از اعتبـار
خاصی برخوردار است.
از مشخصه های بازار در ایران اتصال و نزدیکی بازار با مساجد بزرگ شهر ( چـون مـسجد جـامع) یـا بقـاع متبرکـه،
کاروانسراها و تیمچه ها می باشد. بازار بصورت همزمان یک محور مهم ارتباطی، اقتصادی و فرهنگی شـهر اسـت و
نقش و منزلت بسیار مهمی در حیات اجتماعی شهر دارد و به همین جهت است کـه در مواقـع حـساس بـازار تـاثیر
مهمی بر روند رویدادهای اجتماعی و سیاسی دارد.
بازار زواره جدای از سایر بازارهای کشور نیست بطوریکه بازار زواره ارتباط دهنده بین مسجد جـامع و امـامزاده و دو
حسینیه کوچک و بزرگ است. قرارگرفتن این شهر در مرکز کشور با در نظر گرفتن استقرار شهر در منتهی الیه کویر
بازار تاریخی زواره تنها عنصر خطی در بافت تاریخی شهر است که ارتباز دهنـدهبین مـسجد جـامع و امـامزاده و دو
حسینیه بزرگ و کوچک نقش ستون فقرات در شهر را دارد و هنوز می تواند این نقش را بیش از گذشته داشته باشد.
اما متاسفانه بازار شهر امروز دوره رکود و خمودگی خود را بعلت تغییر شرایط و عدم توجه مسئولین و مردم شهر مـی
گذراند .
بررسی ما در در مقاله نشان می دهد که بازار شهر هنوز از قابلیتهای مناسبی برای شروع مجدد فعالیت خود دار اسـت
که با برنامه ریزی درست می توان به این مهم دست یافت. از سوی دیگر فعالیت مجدد بازار در عدم تخریب و توجه
بیشتر مردم به معماری اصیل بومی و تاریخی می گردد و لذا با توجه به موقعبت بازار در شهر حفظ میراث فرهنگی
و دمیدن روح زندگی در بافت تاریخی شهر ضرورت احیا و استفاده مجدد از بازار به شدت احساس می شود.
زیرنویسها و منابع :
.1 شفقی سیروس 1378 نقش بازار در ساختار فضایی شهرهای اسلامی فصلنامه تحقیقـات جغرافیـایی شـماره
64ص53 و 52
.2 جمس دار مستتر تتبعات ایرانی جلد دوم ص129
.3 منبع شماره 1 ص75
.4 برهان قاطع تصحیح دکتر محمد محمد معین جلد اول ص218
.5 منبع شماره 1 ص75
.6 سلطان زاده حسین 1372 فضاهای شهری در بافت های تاریخی شهر دفتر پژوهشهای فرهنگی چـاپ دوم
تهران ص29-30
.7 منبع شماره 6 ص45
.8 منبع شماره 1 ص 68
.9 مشهدیزاده ناصر1374 تحلیلی از ویژگیهای برنامه ریزی شهر در ایران نشر دانشگاه علم و صنعت ص309
10 .موحد علی 1377 عملکردهای شهر در توسعه روستایی از دیدگاه یوفرد مجله علوم انسانی مدرس
11 .غفاری علی 1379 زواره نمادی از اسطوره کویر دفتر پژوهشهای فرهنگی تهران ص23
12 .منبع شماره 11 ص 233 .منبع شماره 11 ص22
14 .منبع شماره 11 ص 34
15 .منبع شماره 11 ص 32 و 36
16 .منبع شماره 11 ص34
Historic Bazar revival to identity physical space of city Case study:
Zavareh Town BazarIran