hc8meifmdc|2011A6132836|Ranjbaran|tblEssay|Text_Essay|0xfcfff5c107000000b40d000001000100
معماری یخچال شاهکاری در دل کویر
Ice House Architecture|Masterpiece of KAVIR
نغمه علیزاد گوهری - کارشناسی ارشد معماری - مدرس دانـشگاه آزاد
اسلامی واحد اردستان
-2 محمد لطیفـی - کارشناسـی ارشـد معمـاری - مـدرس دانـشگاه آزاد
اسلامی واحد اردستان
1- Naghmeh Alizad Gohari – Master in Architecture –Islamic
Azad university | Ardestan branch
2-Mohammad Latifie- Master in Architecture - Islamic Azad
university | Ardestan branch
1384/12 4/ :تاریخ
نام نگارندگان: نغمه علیزاد گوهری ـ محمد لطیفی
واژههای کلیدی
اندود: (Coat ،(لایه صاف و هموار از ملات گچ، آهک، سیمان، کاهگل و مانند آنها که در رویه کشی دیوار، سقف، بام، تیغه و ... آنها بکار میرود.
پشت بند: (Buttress ،(پایه یا بدنه بنایی در کنار بنای اصلی برای تحمل رانش.
دیوار سایه انداز: (shadow making wall The ،(دیواری جهت ایجاد سایه و جلوگیری از تابش آفتاب بر روی حوضچه های تولید یخ.
طاق و تویزه:(vault Ribbed ،( طاق متقاطع و تویزه حاصل از تقاطع دو طاق گهوارهای.
یخچال:(house Ice ،(کالبدی در معماری قدیم جهت نگهداری دراز مدت یخ در مناطق کویری.
چکیده مقاله
در بررسی و تحقیقاتی که توسط پژوهندگان و سیاحان پیرامون بافت قدیمی شهرها، بناهای تاریخی و محوطه های باستانی صورت گرفته است،
معمولاً نظر آنها بیشتر به بناهای مذهبی چون مساجد، مدارس، بقاع متبرکه و یا کاخها، سنگ نبشته ها و حجاریهای کهن و نظایر آنها معطوف شده و بـه
عناصر معماری دیگر مورد نیاز مردم، کمتر توجه گشته است. هنوز بناهای بزرگ و زیبائی، غریبانه در گوشه و کنار این خطه پهناور و به خصوص در پهن
دشت کویر برپا ایستاده اند که سالیان سال، در برابر مرور زمان و سوانح طبیعی چون باد و باران و زلزله مقاومت کرده و امروز موجـب تحـسین و شـگفتی
معماران و علاقهمندان به میراث فرهنگی گشتهاند.
بنای یخچالهای قدیمی، غریبترین عناصر معماری هستند که نه تنها مورد بیمهری قرارگرفته، بلکه تقریباً به بوته فراموشی سپرده شدهاند. در
وجود یخچالها و تولیداتش که در قلب تابستانهای داغ و سوزان، خنکای آب گوارا را به درون خانهها میکـشاند، رمـز و رازی وجـود دارد کـه حکایـت از
معجز ه فروتنانه خشت خام و دستهای پرتوان معمار فرزانهای میکند که به عشق خدمت به خلق، خشت بر خشت نهاده است.
در سرتاسر خطه ایران زمین و به خصوص در مناطق گرم و خشک که دارای تابستانهای طاقت فرسا میباشند، یخ همواره از ضروریات مردم بـه
شمار میرفته که علاوه بر خنک نمودن آب شرب، برای حفظ خوراکی ها نیز مورد استفاده قرار میگرفته است. برخلاف آب انبارها و برکـههـای عمـومی
آب آشامیدنی در شهرها و روستاها که احداث آنها از مبانی خیرات محسوب می شده و ساختمان و آبش وقف بوده، یخچالهـا منـابع درآمـد زیـادی بـرای
صاحبانش به شمار میرفتهاند.
از پیشینه تاریخی یخچالها تا دوره صفوی اطلاعات دقیقی در دست نیست. هر چند در متون تاریخی و داستانها و اشـعار قبـل از دوره صـفوی،
استفاده از یخ به وفور یافت میشود؛ اما از نحوه تولید آن سخنی به میان نیامده است. قدیمیترین مدارک، مربوط به سفرنامه «شاردن» سـیاح فرانـسوی
دوره صفوی میباشد. شاردن در سال 1076 هجری، در این سفرنامه به طرز تهیه یخ در یخچالهای شهر اصفهان پرداخته است. تصویری بدون شرح نیـز
از نمای عمومی شهر کاشان و یک یخچال قدیمی در این سفرنامه موجود است.
معماری یخچالها و فن ساختمانی آنها به گونهای است که دقت و نکته سنجی معماران این واحدها را به نکات عمده مهمی چـون عـایقکـاری
بنا، حفظ برودت مناسب جهت نگهداری یخ، مصالح ساختمانی و چگونگی تهیه یخ میرساند. یخچالها متشکل از سه بخش میباشند: دیوار طویـل سـایه
انداز، حوضچههای تولید یخ و مخزن یخ.
مخازن یخ نیز خود به دو گونهاند:
الف) مخازن گنبدی شکل به صورت پوشش بار?ک مخروطی.
ب) مخازن تونلی شکل به صورت دهلیز مستطیل شکل دراز.
مقدمه
شرایط متنوع اقلیمی سرزمین ایران، موجب شده اقوام گوناگونی که در ایـن آب و خـاک زیـسته انـد، بـرای بهـره وری از
امکانات و مقابله با شرایط متغیر و بیشتر نامساعد اقلیمی ، تـدابیری بیاندیـشند کـه قابـل توجـه و تأمـل اسـت . صـاحب نظـران
دیدگاههای مختلفی درباره تقسیم بندی اقلیمی دارند. بر اساس نظریه «کوپن»، دانشمند اتریشی، ایران با قرار گـرفتن در عـرض
جغرافیایی 26 تا 42 درجه شمالی در منطقه «گرم» قرار گرفته است. بر اساس تقسیمات اقلیمـی، در ایـران 4 اقلـیم وجـود دارد:
معتدل و مرطوب(سواحل جنوبی دریای خزر)، سرد ومرطوب (مناطق کوهستانی غرب کشور)، ( گرم و خشک فلات مرکزی شـامل
دو قسمت بیابانی و نیمه بیابانی)، و گرم و مرطوب (سواحل جنوبی ایران .) اقلیم منـاطق سـواحل جنـوبی دریـای خـزر و منـاطق
کوهستانی غرب، شرایط مساعدتری برای زیست در مقایسه با فلات مرکزی ایـران و سـواحل جنـوبی ایـرا ن دارنـد. کمبـود آب،
توسعه روز افزون کویر، وزش بادهای 120 روزه در فلات مرکزی، کمبود آب شیرین، گرمای طاقت فرسـا و شـرجی تابـستان در
سواحل دریای خلیج فارس و عمان از جمله مشکلات عمده این مناطق هستند . ساکنان این سرزمینهـا از دیربـاز بـرای مـساعد
کردن شرایط خود و مقابله با شرایط نامساعد اقلیمی، و نیز برای حداکثر استفاده از امکانات طبیعی برای مقابله با این مشکلات، از
تمهیدات خاصی بعهده گرفتهاند که مبتنی بر بهرهوری از امکانات موجود در محیط بوده است.
سه عنصر باد، خاک و آب، نقش تعیین کنندهای در ساختار معماری ایران داشتهاند. در این مقاله سعی بر این است که بـه
بررسی فنون سنتی ایرانیان برای بهره برداری از 2 عنصر آب و باد در قالب ساختار یکی از کالبدهای معماری ایرانـی ، «یخچـال»
پرداخته شود: بناهایی که در مقایسه با بناهای مذهبی چون مساجد، مدارس و بقاع متبرکه، و یا کاخها و بازارها و سنگ نبشتهها و
... کمتر مورد نظر قرار گرفته و در مقایسه با دیگر عناصر معماری مورد نیاز مردم مورد بیمهری واقع گشتهاند. هنوز یخچالهـایی
هر چند اندک، با بزرگی و عظمت خود، غریبانه، در گوشه و کنار این خطه پهناور به خصوص در پهن دشت کویر بر پا ایستاده انـد
که سالیان سال در برابر مرور زمان و سوانح طبیعی چون باد و باران و زلزله مقا ومت کـرده و امـروز موجـب تحـسین و شـگ فتی
معماران و علاقه مندان به میراث فرهنگی گشتهاند.
در سراسر خطه ایران زمین عموماً و در مناطق گرم و خشک، خصوصاً، که دارای تابستانهای داغ با گرمـای طاقـت فرسـا
میباشند، یخ همواره از ضروریات مردم به شمار میرفته که علاوه بر خنک نمودن آب شرب، برای حفظ خـوراکی هـا نیـز مـورد
استفاده قرار میگرفته است.
بر خلاف آب انبارها در شهرها و روستاها که احداث آنها از مبانی خیرات و مبرات محسوب میشـد و سـاختمان و آب آن
وقف بوده، یخچالها منبع درآمد زیادی برای صاحبانشان به شمار میرفته است و ساخت یخچال از طرف متمکنین مرسـوم بـوده
است.
تاریخچه
هر چند در متون قدیمی، شرح وقایع تاریخی و داستانها و حتی اشعار قبل از دوره صفوی، استفاده از یـخ بـه وفـور دیـده
میشود، اما از نحوه تولید آن سخنی به میان نیامده است و نب ابراین از پیشینه تاریخی یخچالها تا دوره صفوی اطلاعاتی در دست
نیست.
قدیمیترین این مدارک متعلق به «شاردن»، سیاح فرانسوی، در سال 1076 هجری است که دور نمایی از شهر کاشـان
را به تصویر کشیده و یخچالهای این شهر را در بیرون از قلعه و برج و باروی شهر نشان داده است. (تصویر )1 شماره
شاردن در سفرنامه خود به طرز تهیه یخ نیز در یخچالهای اصفهان اشاره می کند و به تفصیل به آن میپـردازد. «کـرنلین
بروین» هلندی که در سال 1114 هجری وارد ایران گردید، تصویری از یک یخچال در شهر قم را در کتاب خود ترسیم کرده که
یکی از مهمترین سندهای تاریخی به جای مانده از یک یخچال دوره صفوی می باشد. در این تصویر مخزن یخچال را گنبـد رک
زینهای تشکیل میدهد و دیوار سایهانداز آن در سمت چپ عکس دیده میشود.
تصویر دیگر متعلق به قرن سیزدهم هجری واز آثار قلمی «ژول لور سن » هلندی میباشد که کاروانـسرای ده نمـک (30
کیلومتری شرق گرمسار) و یخچال بزرگ آن را به نمایش میگذارد. مخزن یخ به صورت پله پله و دیوار سایه انداز در شـمال آن
قرار دارد که ویران شده است. (تصویر )3 شماره
معماری یخچالها
فن ساختمانی وشیوه معماری یخچالها باید پاسخگوی مسائلی چون عایقکاری بنا و حفظ برودت مناسب جهت نگهـداری
یخ باشد.
یخچالها متشکل از سه قسمت میباشند:
1ـ دیوار طویل سایه انداز
2ـ حوضچه های تولید یخ
3ـ مخزن یخ
-1 : دیوار سایه انداز
دیوار سایهانداز، دیوار طویل بسیار بلندی بوده که از مشرق به مغرب کشیده میشده است. ارتفاع بلند این دیوارها که
گاهی تا 10 متر میرسد، در طول روز از تابش آفتاب بر روی آبهای منجمد شده در حوضچه ها جلوگیری میکند. در صورتی
که در مشرق و مغرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ می تابید، در این نقاط نیز دیوارهای سایهانداز جانبی متـصل بـه دیـوار
اصلی احداث میکردند. برای کم کردن فشار وارده بر پایه در طول دیوار، طاقنماهای متعددی احداث می شد کـه عـلاوه بـر
کمک به ایستایی دیوار، ایجاد سایه روشن در نمای دیواره نموده و از یکنواختی آنان مـی کاهـد، ماننـد یخچـال مویـدی در
کرمان و یخچال عباس آباد در رفسنجان.
گاه جهت استحکام بیشتر دیوار سایه انداز، اقدام به احداث پشتبندهای بزرگ در قسمت جنوبی دیوار میکردند.
2ـ حوضچههای تهیه یخ:
گودال مستطیل شکلی است که به موازات دیوار سایه انداز و در بخش شمالی آن حفر شده و طول آن اندکی کمتـر
از طول دیوار و عمق آن، 30 الی 50 سانتیمتر و گاه بیشتر بوده است. این گودال، محل تهیه یخ در شـبهای سـرد زمـستان
بوده است بدین ترتیب که شبهای زمستان آنها را از آب پرمیکردند و صبحگاهان پـس از منجمـد شـدن آب، یـخ را قطعـه
قطعه میکردند و در مخازن جمعآوری میکردند.
-3 : مخزن یخ
این مخازن معمولاً در پشت دیوار سایهانداز و در بخش جنوبی آن واقع شدهاند و بوسیله یک یا چنـد مـدخل ورودی
به بخش شمالی و رو به سوی حوضچههای تهیه یخ راه مییابند.
مخازن یخ بر دو نوعاند: الف: مخازن گنبدی شکل ب: مخازن تونلی شکل
الف: مخازن گنبدی شکل
پوشش این نوع مخازن که معمولاً از چینه و یا خشت خام است، در اکثر نقاط ایـران بـه صـورت پوشـش بـستو یـا رک
مخروطی میباشد. این نوع پوشش به علت داشتن قابلیت باربری، در دهانههای وسیع به کار میرود.
دیوار گنبد در پاطاق دارای قطر زیاد و هر چه به راس نزدیکتر میشود از قطر آن کاسته میشود. گـاه معمـار، بـرای کـم
کردن فشار وارده از گنبد بر پایه، آن را به صورت مطبق (پله پله) میسازد.
ورودیها و خروجیهای مخازن دارای ارتفاع کم بودند. ورودی مخازن معمولاً در جوار حوضچههای تولیـد یـخ و رو بـه
شمال قرار داشتند و بوسیله سطح شیبداری، جهت انتقال آسان یخ، به حوضچه ها مربوط مـیشـدند. خروجـیهـا نیـز، در مقابـل
ورودی قرار داشت و بواسطه اتاق کوچکی به بیرون راه مییافت. یخچالهای کاشان، ابرقو، کرمان، یزد، میبد و یخچال «میرفتاح»
در ملایر از این نوع گنبد برخوردارند.
ب: مخازن تونلی شکل
مخزن این نوع یخچالها به صورت دهلیز مستطیل شکل درازی هستند که به تونل شباه ت دارند. عرض این نوع دهلیزها
حدود 5 متر و طول آنها گاه به دهها متر می رسد و طاق آنها، عموماً به صورت ضربی و یا طاق وتویزه بوده است . معمولاً در کنار
این دهلیزها اتاق کوچکی قرار دارد که نصف آن در زیر ز مین واقع شده است و بوسیله پله یاه متعددی، به کـف گـودال یـخ راه
پیدا میکند. یخچال «خلیلی» در تهران و یخچال «دو قوز پله» در ( ارومیه از آثار قاجاریه) از این نوع یخچالها هستند.
در وسط همه مخازن یخ، گودالهای عمیق و بزرگی حفر میکردهاند که محل انبار یخ ها بوده است. شکل این گودالها در
یخچالهای گنبددار، به صورت دایره با شعاعی تا حدود 4 متر و گاه بیشتر، و در یخچالهای تونلی به صورت مستطیل و تقریبـاً بـه
اندازه طول دهلیز میباشد. عمق این گودالهای یخ نیز متفاوت بوده و با توجه به میزان تولید یخ و نیز میـزان رطوبـت و سـرمای
کافی زمین، گاهی به 10 متر نیز میرسد، مانند یخچال ویران شده سمنان در محل کنونی جهاد سازندگی و یخچال «خلیلی» در
تهران.
دیوار این گودالها از سنگ و یا آجر با اندود کاهگل ساخته میشد و پشت آن با مـصالح عـایقی چـون خـاک زغـال و یـا
مصالح دیگر میشد . جهت دستیابی به کف این گودال ها، از پلههای کوچکی که در دیواره آن تعبیه می شد، استفاده میگردیـد. از
آنجا که رطوبت و آبهای حاصل از ذوب یخ، میتوانست در پایه یخچال نفوذ نموده و اثر مخربی بگذارد، معماران برای پیـشگیری
از این فرسایش، چاهی در بیرون از یخچال حفر کرده و بوسیله مجاری باریکی که در کف گودال های یخ تعبیـه مـینمودنـد، آب
حاصل از ذوب یخ را به این چاهها هدایت میکردند.
خشت و گل، مهمترین مصالح ساختمانی معماری کویر و بالاخص معماری یخچالها را تشکیل می دهد، زیرا نـه تنهـا بـه
آسانی تهیه و در دسترس میباشد، بلکه بهترین عایق گرما از بیرون به درون و سرما از د رون بـه بیـرون مـیباشـند و همچنـین
کاهگل عایق خوبی برای جلوگیری از نفوذ رطوبت حاصل از برف و باران به حساب میآید. ضمناً رنگ خاکی اندود و یا خشت، از
انعکاس نور شدید و گاه زننده و تند آفتاب میکاهد.
سنگ و آجر نیز از مصالح ساختمانی مهمی هستند که به علت استحکام و در دسترس بـودن و ارزان بودنـشان، در بنـای
یخچالها به کار میرفتهاند. از سنگ معمولاً در پایه، و از آجر در طاقها استفاده می شده اسـت. در چنـین مـواردی نمـای خـارجی
یخچال، حتماً با اندودکاهگل پوشش مییافت. به علاوه، دیواره گودال یخ را نیز با سنگ یا آجر مـیسـاختند و بـا کاهگـل انـدود
میکردند.
تزئینات یخچالها
تزئینات یخچالها، علیرغم سادگی، از زیبایی و جاذبهای چشمگیر برخوردارند. به خصوص اینکه این تزئیینات، فقط با یـک
مصالح و یک رنگ خشت تجلی یافته است. معمار با ذوق، با برگزیدن سادهترین راهها، با پس و پیش گذاشـتن خـشت هـا، و یـا
ایجاد فضاهای کوچک خالی و یا ایجاد برجستگی، در داخل مخازن و یا در بخش فوقانی دیوارها و همچنین با ایجاد طاقنماهـای
متعدد در طول آن، از یکنواختی کسل کننده بدنههـای صـاف و یکدسـت دیوارهـا، کاسـ ته اسـت. یخچالهـای کاشـان، یخچـال
«مویدی» در کرمان، یخچال عباس آباد در رفسنجان و یخچال موجود در ارگ بم، به این تزئینات زیبا مزین شدهاند.
طرز تولید و برداشت یخ
برای تهیه یخ، حوضچه هایی را که در پای دیوار سایه انداز احداث میشد، در شبهای سرد زمستان تا سطح معینـی از آب
پر میکردند . سرمای شدید شب هنگام، موجب یخ بستن آب این حوضچه ها میشد. مقدار آبی که در شبهای بعد، بـرروی ایـن
تودههای منجمد هدایت میشد، به اندازه ای بود که سرمای یک شب بتواند آن را منجمـد کنـد. بـه طـور کلـی، ارتفـاع آب روی
سطوح یخ قبلی، از چند سانتیمتر تجاوز نمیکرد و این کار آنقدر تکرار میشد تا قطر یخها، به اندازه عمق حوضچههـا مـیرسـید.
پس از آن، یخچال ،داران صبحگاهان، به جان یخها میافتادند و با پتک و یا وسایل دیگر، یخها را قطعه قطعـه مـیکردنـد و هـر
قطعه را با غل و زنجیر به مخزن یخ منتقل کرده و به داخل گودال میریختند.
یخچال داران برای اینکه در تابستان بتوانند از قطعات یخ داخل مخزن به راحتی برداشت کن ند، هنگام انبـار کـردن بـین
لایه یاه مختلف یخ، کاه یا ساقههای گندم میریختند و در بعضی از شهرها مثل اصفهان از یک نوع جگـن کـه در کنـار رودهـا
روئیده میشد، بهره گرفته و روی یخ ها را با آن میپوشاندند. در پارهای از مناطق کـویری، روی آن را بـا یـک قـشر گـل انـدود
میکردند. آنگاه، ورودیهای یخچالها را نیز تیغه کرده و با کاهگل کردن روی آن، تمام منافذ را میگرفتند.
هنگامی که هوا رو به گرمی میرفت و ضرورت استفاده از یخ احساس میشد، یخ کشها بـا چکمـههـا و نـیم تنـههـای
لاستیکی و چنگک های آهنی، تودههای یخ را از گودال بیرون کشیده و به پای ترازوی بزرگـی کـه هـر کفـه آن بـه لنگـه دری
شباهت داشت و بوسیله چهار رشته زنجیر، به سقف اتاقک مجاور آویزان بودند، میآوردنـد. در ایـن اتاقـکهـا را کـه در قـسمت
خروجی یخچال قرار داشت، فقط صبحها یا هنگام غروب باز میکردند و به تدریج یـخهـا را شکـسته و جهـت فـروش بـه بـازار
میبردند. این یخچالها در تمام فصول سال دارای یخ بودند.
آسیب پذیری یخچالها
علیرغم وجود مصالحی مقاوم و متناسب با شرایط اقلیمی، کم و بیش خطراتی وجود این بناها را تهدید مـی کنـد کـه بـه
مواردی چند از آن اشاره میشود:
1ـ به علت منفرد بودن بنا در فضایی نسبتاً باز، بادهای تند و توفانهای شدید کویری، کـه معمـولاً شـن و ماسـه را بـه
همراه دارند، میتوانند از عوامل مهم فرسایش یخچالها به شمار آیند.
-2 رطوبت، پدیدهای است که هر چد در معماری قدیمی یخچالها، تا حدودی از قـدرت فرسـایندهاش پیـشگیری شـده
است، لیکن نفوذ تدریجی آب حاصل از ذوب احتمالی یخ ها و همچنین آبی که به حوضچههای تولید یخ هدایت می شد، به علـت
کمی فاصله موجود بین آنها و دیوار سایهانداز میتوانسته است اثر مخربی داشته باشد.
-3 کم شدن منزلت فرهنگی، اعتباری و اقتصادی یخچالها به خاطر رواج روزافزون صنعت مـدرن یـخ سـازی، چهـرهای
متروک به یخچالها بخشیده است. همین بیتوجهی، باعث بی هویت شدن آنان گردیده و همه، شرایط مناسب را جهت ویرانی بنا
فراهم میآورند.
به هر حال با توجه به اهمیت ساختمانهای قدیمی یخچالها که از خشت خام ساخته شده و تناسـب طبیعـی بـا موقعیـت
کویر دارند، جا دارد سازمان میراث فرهنگی، به عنوان متولی معماری و بن اهای تاریخی، در حفظ و حراست آنها بکوشـد و ضـمن
بازسازی این بناها، به تغییر کاربری شایسته آنها اقدام کند.
تبلور کالبد یخچالهای قدیمی در یک نمونه معماری معاصر ایران
از نمونه معماریهای مدرن ایرانی، که از معماری یخچالهای متداول در ایـران و بـویژه ناحیـه رفـسنجان کرمـان ـ کـه
نمونههایی از آنها هنوز هم موجود است ـ الگو گرفته است و توانسته است بدون ایجاد هیچ گونه محدودیتی در بهرهبرداری، آن را
بـا یـک عملکـرد و شـیوه سـاخت امـروزی سـازگار کنـد، «مجموعـه ورزشـی رفـسنجان» اسـت کـه در سـال 1375 توسـط
«هادیمیرمیران» طراحی و به اجرا گذاشته شد.
زمین طرح، با داشتن 7500 متر مربع مساحت و زیربنایی حدود 3500 متـر مربـع، واقـع در غـرب مجموعـه فرهنگـی ـ
ورزشی رفسنجان است. این مجتمع، همانند ترکیب فضایی یخچالهای سنتی، از یک بخش غیر شفاف، که همان گنبد مخروطـی
شکل است، که از سقف نور میگیرد و یک بخش شفاف، که سقف شیشه ای مورب گستردهای است بر روی استخر و متکـی بـر
دیواری بلند و طویل، تشکیل میشود. سقف شیشهای شیب دار تعبیری است از سایه دیوار بلند یخچال بر زمـین. فـضای ورودی،
این دو جلوه خارجی متضاد، را از درون به هم متصل و با هم یکپارچه میکند. دیوار بلند و کشیده تکیهگاه سقف اسـتخر، پـس از
ایفای نقش خود در تکمیل معماری آغاز شده از مرکز مخروط و گستردن چادری بزرگ و شفاف تا روی زمین ، بـازوی خـود را در
پاسخ به انحنای مخروط خم کرده و میبندد و تعادلی دلپذیر در شکل بنا ایجاد میکند.
نکته در خور توجه اینکه تنوع فضاها ،ی مورد نیاز مانند سونای خشک و بخار، اتاق ماسـاژ، بدنـسازی، رختکنهـا، دوشـها،
سرویسها، انبار، موتورخانه، تصفیه خانه و سالن چند منظـوره در زیـرزمین، بوفـه، فروشـگاه، جایگـاه تماشـاچیان، اتـاق مربـی،
استخرهای سرپوشیده و روباز و قسمت اداری در همکف، رستوران و سالن کشتی در نیم طبقهای مشرف به استخر، فضای کلی و
خالصی را که از ترکیب یک دیوار بلند و طویل با یک مخروط حاصل دش ،ه است مخدوش نکردهاند. سادگی بیرونـی بنـا، در کـل
فضای درونی و در تقسیمات بسیار متنوع آن نیز حضور دارد . در طراحی این بنا تفکیک روشن عملکردهـا، تنظـیم دقیـق حرکـت
مراجعان وکارکنان، صراحت، استحکام، سادگی و خلاصه بودنی که شیوه همیشگی «میرمیران» است، در کاری که در یک نقطـه
دوردست کشور با امکانات اجرایی محدود ساخته شده است، قابلیت اجرایی و کمالیافتگی شیوه طراحی او را اثبات میکند.
منابع و مأخذ
1ـ مجموعه مقالات کنگره «تاریخ معماری و شهرسازی ایران»، ارگ بم، کرمان، جلد دوم، چاپ اول، سال 1374 .
2ـ نشریه آگاهی نامه، انتشارات سازمان ملی حفاظت آثار باستانی، شماره 19 ،سال 1356 .
3ـ نشریه معمار، شماره 12 ،ص 26 تا ص 29 ،بهار 1380 .
4 شـ نشریه معمار، ماره 3 ،ص20 و ص21»،کارهای سیدهادی میرمیران »، زمستان 1377