کاشی کاری های مسجد گوهرشاد

مسجد گوهر شاد درشهر مشهد واقع در قسمت جنوبی حرم حضرت علی بن موسی الرضا می باشد.دستور ساخت مسجد گوهر شاد توسط گوهرشاد آغا، همسر میرزا شاهرخ پسر امیر تیمور گورگانی داده شد.و نام این مسجد به همین دلیل گوهر شاد نامیده شد.در مسجد گوهرشاد از کاشی های سبک معرق و هفت رنگ استفاده شده است. این کاشی کاری های بسیار هنرمندانه و زیبا طراحی و اجرا شده اند که یکی از شاهکارهای دوره تیموری به حساب می آید. از نوآوری هایی که در ساخت این مسجد به کار رفته است می توان اینطور نوشت که بر خلاف دیگر مسجدها که بر روی گنبد خانه چهارگوش ساخته می شوند، بر روی ایوانی مستطیل شکل ساخته شده است.برای ساخت گنبد مسجد گوهر شاد از کاشی نره ای لاجوردی استفاه شده است.

معماری و ویژگی های بنای مسجد گوهرشاد

قوام الدین با نگاه بر گذشته مسجدی با دو نوآوری ویژه در آن دوران بنا ساخت. در بغل کش ایوان مقصوره از معرق سنگ و کاشی معرق بر روی زمینه ی سنگ و در زیر عرقچین گنبد و مقرنس های داخل ایوان مقصوره از نقاشی گل و بوته و اسلیمی بر روی گچ استفاده شده است. نقاشی های داخل گنبد به شکل ترنج و خطوط ثلث است که احتمالاً در دوره ی صفویه به بنا، اضافه شده اند.

در زمان تیموریان کاشی کاری، کاشی کاری معرق باب شد. این نوع کاشی کاری علاوه بر زیبایی بیشتر نسبت به کاشی های دیگر از استحکام بیشتر نیز برخوردار است. ساخت و مراحل آن را قبلا با جزئیات توضیح داده ایم.

در اواخر دوران صفوی کاشی کاری معرق در شرق ایران جای خود را به کاشی های هفت رنگ و خشتی داد. تحول و رواج کاشی هفت رنگ را تا حدودی می توان ناشی از دلایل اقتصادی و سیاسی دانست. شیوه ی تزیینی با کاشی هفت رنگ از نظر اقتصادی هزینه ی کمتری در برداشت و از نظر ساخت به زمان کمتری نیاز داشت و میدان هنرنمایی برای نقّاشان و استادان نیز فراهم بود، به گونه ای که می توانستند از محدودیت اشکال هندسی رهایی یافته، مناظر مختلفی را بر روی خشت های پخته به شکل کاشی درآورند. بدیهی است که در این تحول جنس، نقوش کاشی ها نیز دگرگون شده باشد.

استفاده از آجر و کاشی نوع دیگری از تزیین در مسجد گوهرشاد است که با طرح های شطرنجی ساخته شده است. نقش های معقلی در مسجد گوهرشاد به صورت گلچین معقلی و گره معقلی است، این نقوش در بغل کش ایوان مقصوره، گردنی گنبد، بغل کش و زیر طاق ایوان شرقی و غربی و زیر طاق ایوان شمالی دیده می شود. پس از کاشی های معرق، دومین نقش مایه ی تزیین در مسجد گوهرشاد به لحاظ تنوع و گستردگی، خطوط بنایی است. در تعریف خط بنایی می توان گفت خطی است راست گوشه و مسطح که بنایّان با چیدن آجر و کاشی و یا ترکیب آن دو به وجود می آورند. مجموعه ی خطوط بنایی به کار رفته در مسجد گوهرشاد، بیش از صد نقش را شامل می شود که انواع خطوط بنایی مانند، خط بنایی گلچین، مرصع، متداخل، گره دار، کلوکی، سه بخشی، رو وارو، مثنی، متقارن و غیره را در بر می گیرد.

یکی دیگر از شیوه های تزیینی مسجد گوهرشاد، نقاشی بر روی گچ است، بهترین نمونه ی این شیوه ی تزیینی را که از دوره ی مغول در بناهای دوره ی اسلامی رواج یافته، می توان در گنبد سلطانیه در زنجان و گنبد اصلی مجموعه ی احمد جام دید. این شیوه ی تزیینی در دوره ی صفویه به تکامل و اوج زیبایی خود رسید که زیباترین نمونه های آن را می توان در کاخ چهل ستون اصفهان مشاهده کرد. در دوران صفویه، گنبد مطهر حضرت رضا علیه السلام نیز از داخل با نقاشی بر روی گچ آراسته شد که متأسفانه این نقاشی ها در دوره ی قاجار با گچ اندود شده و داخل گنبد مطهر آینه کاری شد. از دیگر بناهای دوره ی صفویه در مشهد که به این شیوه آراسته شد گنبد آرامگاه خواجه ربیع در مشهد است که در سال 1026 هـ . ق. تزیینات آن پایان یافته است.

تزیینات داخلی گنبد مسجد گوهرشاد به صورت ترنج های تک و برخی خطوط ثلث است. با توجه به اینکه گنبد حداقل در دو دوره به طور کامل پیاده شده است، با مقایسه با آثار دوره ی مغول و تیموری این ترنج ها برخی اصالت های اوّلیه ی خود را حفظ کرده، حال آنکه نشانه های سبک اصفهانی که شیوه ی اصلی دوره ی صفوی است نیز در آنها دیده می شود.نقاشی هایی که بر روی مقرنس ها انجام شده است، پس از مرمت های دهه ی 1340 ش به بنا اضافه شده است.

برای سفارش این نوع کاشی کاری بسیار زیبا و اصیل ایرانی با شماره همراه 09128612029 و تلفن ثابت 02133030841 تماس بگیرید.

مطالب پیشنهادی

کاشی کاری مسجد

کاشی هفت رنگ

کاشی کاری مسجدگوهرشاد	کاشی هفت رنگ	کاشی کاری	کاشی سنتی رنجبران