بررسی کاشی کاری کاخ گلستان در دوران قاجار |
|
|
| هنر کاشى کارى در دوران قاجار بر خلاف دوره هاى قبل از آن محدود به بناى مســاجد، مزارها و خانقاه ها نماند، کاشی کاری در کاخ ها و عمارت ها و دروازه هــاى شــهرها و نیز استفاده مى شــد. همچنین در کاشــى کارى این دوران از در هم آمیختن طرح هاى سنتى با شمایل گرى و تصویرسازى واقع گراى جدیــد، نوعى ســرزندگى و حیات تــازه به کاشــى کارى داده شد.از ویژگی های مهم کاشى هاى دوره قاجار، تنوع رنگ، نقش ها و کاربردهاى مختلف کاشــى زیر لعابى در این دوره است.ارتباط بین کاشى کاران و نقاشــان به نحوی بوده است که کاشى کاران یا نقاشان روى کاشــى، زیر مجموعه اى از طبقه نقاشان به حساب مى آمدنــد و زیر نظر نقاش خانه کاخ کار مى کردند. |
|
کاشی کاری های کاخ گلستان |
| کاشی کاری های نقش برجسته تالار اصلى کاخ گلستان برگرفته از نقش برجسته هاى دوران های هخامنشى، ساسانى، طراحى بناهاى تاریخى به تقلید از عکس، صحنه هاى اروپایى و... که با اشــکال مختلف نقاشى شده اند، در مجموع داراى مضامین زیر هستند: |
|
| 1- چهــره نگارى ســلاطین و رجــال عصر قاجــار، مانند ناصرالدین شاه، فتحعلى شاه، امیرکبیر، عباس میرزا و ... |
| 2- بازنگارى آثار هنرى و تاریخى ایران مانند نقاشى هاى دیوارى چهلستون، ســردر قیصریه اصفهان، حجارى هاى هخامنشى و ... |
| 3- روایت صحنه هایى از حماسه و داستان هاى بومى ایران مثل رســتم و خاقان چین، لیلى و مجنون، شیخ صنعان و دختر ترسا |
| 4- بناهاى خیالى با الگوى معمارى فرنگى در کنار آب ... |
| 5- مناظرى از عمارات ایران و بعضى آثار معمارى اروپایى ... |
| 5- مناظرى از عمارات ایران و بعضى آثار معمارى اروپایى ... |
| 6- موجودات تخیلى مثل اژدها و هیولاهاى چند سر |
| 7- چهــره مردان و زنان جــوان در لباس هاى عصر قاجار و دوران هاى پیشین |
|
 |
|
پادشاهان و مشاهیر |
| جایگاه هنرى پادشاهان در تاریخ هنری ایــران، همیشه از اهمیت خاصى برخوردار بوده است. در زمان قاجار نیز، این اهمیت دو چندان مى شــود؛ چرا که آنان بیش از سلسله هاى دیگر تلاش مى کردند تا قدرت خود را به وســیله هنر به رخ بکشند و به تقویت مشروعیت حکومتــی خود بپردازند. آنها براى نفوذ قــدرت خود و بزرگنمایى ســلطنت خویش، تصاویر تک چهره و یا دسته جمعى خانواده خود و یا دیدار ســفیران خارجى با آنها را به نمایش مى گذاشتند. نکته مهم در تقلید و تلاش براى احیاى مجالس و نقش برجسته هاى پیش از اسلام است.با بررســى این کاشى ها، تصاویر شاهان باستانى از هوشنگ تا خشــایار، شاپور اول، شاه عباس، نادر، فتحعلى شاه و مشاهیر ایران مشاهده مى شود. یکى از کاشى ها، تصویر هوشنگ در هیئت پیرى با محاسن سپید نشسته بر تختى را نشان مى دهد که با الگوبردارى از نقاشى هاى چاپ سنگى انجام شده است. در آن5 نوشته جلال الدین عصر، هنرمندان کاشى پز از کتاب نامه خسروان میرزا پسر فتحعلى شاه براى صورت بخشیدن به قهرمانان فراموش شده تاریخ ایران بهره مى بردند. توجه به برخى مشاهیر سیاسى از دیگر مضامین به کار رفته در این کاشــى ها مى باشد. در این کاشى ها، برخى شخصیت هاى مشهور تاریخ قاجار مانند امیر کبیر در زمینه سیاست به صورت انفرادى و گروهى تصویرسازى شده اند. |
|
مضامین اروپایی |
| در دوره قاجار، گســترش روابط ایران با اروپا و آشنایى با غرب، به رواج فرنگى مآبى و پرداختن بــه مضامین و فرم هاى اروپایى در هنر ایران انجامید. این کاشــى ها نمونه بارز چنین گرایشاتى است. منظــره اى از یک پل را بر روى رودخانــه اى در اروپا و به تقلید از کارت پستال هاى خارجى نقاشى شده است را نشان مى دهد. معمارى قاجار از همان اوایل دوره فتحعلى شاه، از معمارى غرب متاثر بود، بدون آنکه معماران قاجار به اروپا ســفر کرده باشند. بى تردید ایــن تاثیرپذیرى از طریق دیدن تابلوهاى نقاشــى و باســمه هاى فرنگى و بعدها کارت پستال ها رخ مى داد. |
| بعدها، چون مساجد محل اجتماع و انجام بسیاری از امور مردم بود، منار را در کنار یا نزدیک مسجد بنا نمودند. برای مثال منار مسجد جامع ساوه است که بیش از یک صد متر با خود مسجد فاصله دارد. با رشد صنعت معماری و ساخت گنبد های بزرگ برای مساجد، عاملی لازم بود تا نیروی رانش گنبد یا طاق های قوسی با دهنه زیاد را مهار نماید، بنابراین برای مهار نیروی رانش از دو منار با جرم زیاد در دو طرف سردر قوس دار مسجد یا دو طرف گنبد استفاده نمودند. هرچند وجود تقارن، از لحاظ هنر معماری، بر زیبایی بنا میافزوده است |
|
 |
|
مضامین ادبی |
| از موضوعــات مورد علاقــه هنرمندان ایرانى، تصویرســازى مضامین برگرفته از داستان هاى ادبى از جمله، داستان بهرام گور مى باشــد. در این تصاویر، بهرام سوار بر اسب، در حال شکار آهو به همراه کنیزش، آزاده چنگ نواز به چشم مى خورد. |
|
مضامین بزمی و شکار |
| در این سرســرا، صحنه هایى از شــکارگاه تصویرنگاری شده است که گونه های مختلف حیوانات به چشم مى خورد و شماری از شکارچیان ســواره و قوش به دست، در حال شکارند. نقاشان کاشــی قاجاری برای اولین بار، پای چنین موضوعی را به کاشی باز کردند. هر کدام از کاشی های این مجلس می تواند مستقل از این ترکیب بندی در جای دیگری اســتفاده شود. اما تمامی آنها در کنار هم جمع شده اند تا مجلس شکار ناصرالدینشاه هر چه باشکوه تر به نظر برسد. |
|
مضامین برگرفته از شاهنامه فردوسی |
| در این کاشــى ها مجالس بزم، رزم و شــاهان ذکر شــده در شــاهنامه با مهارت تصویرگرى شــده اســت، ایجاد نوعی حس ملی گرایی و علاقه مندى نســبت به تاریخ گذشته باعث شده بود که این تفکر در نقوش کاشى ها بروز پیدا کند |
|
 |
|
مضامین مذهبی |
| در سرسرای ورودی کاخ گلستان، یکی از صحنه های نقاشی مذهبى، تصویر غســل تعمید عیســى(ع) بدست یحیى مى باشد ً که با شــیوه کاملا فرنگی نقاشــى شده است. نقاشــان ایرانى، ایــن مضامین را از روی تصاویر چاپــی اروپایی و گراوورها تقلید می کردند. فن «پرداز» بر این کاشــی نگاری غلبه دارد و پیداست که از روی یکی از تصاویر نقاشــى اروپایی کار شــده است. شاه ً قصد نشــان قاجار با قرار دادن موضوعاتی از ادیان دیگر، احتمالا دادن احترام این ادیان را در دربار داشته است. |
|
مضامین باستانی |
| توجه بــه مظاهر فرهنــگ و تمدن ایران باســتان، رویکرد سیاسى دولت قاجار را تشــکیل مى دهد و تجلى این رویکرد در آثار هنرى دوران قاجار به خوبى مشهود است. در حقیقت، تاکید هنر قاجار بر موضوعات مرســوم در هنر ایران باستان، به منظور برابر نهادن اقتدار سیاســى شاهان قاجار با اقتدار سیاسى شاهان باســتانى ایران مشروعیت بخشــیدن به قدرت حاکم بوده است تلاش های متوالی برای مشروعیت بخشیدن به زمان حال از طریق بازسازی هدفمند تاریخ گذشته بارها پایه مشروعیت سلســله های حاکم بر ایران قرارگرفته و از پدیده های متداول تاریخ این ســرزمین محســوب می گــردد.یک نمونه کاشى نقش برجسته که از دیوارنگاره هاى پلکان شرقى تخت جمشید و همچنین نقش برجست? گرفتن حلقه پادشاهى توسط اردشیر بابکان از اهورامزدا در نقش رستم شیراز الگو بردارى شــده اســت . قابل ذکر است که شاهان قاجار برای افزایش دامنه تأثیر این آثار، آنها را در جاهایی حکاکی کرده اند که یادآور گذشته باستانی ایران، باورهای عامه یا سنت های مذهبی باشد. |
|
| برای سفارش این نوع کاشی کاری بسیار زیبا و اصیل ایرانی با شماره همراه 09128612029 و تلفن ثابت 02133030841 تماس بگیرید. |
|